Agustin Iturriaga

IPUIAK

Fitxategi hau “liburu-e” bildumako alea da,
liburu elektronikoen irakurgailurako prestatua.

Liburu gehiago eskuratzeko:
  http://armiarma.com/liburu-e

Iturria: Ipuinak, Agustin Iturriaga (Antonio Zavalaren edizioa). Auspoa, 1967

http://klasikoak.armiarma.com

Egileari buruzko informazioa:

http://zubitegia.armiarma.com/?i=560

BERNARDO JAUNARI

            Arkangoitzko Jauregiko seme, Iriburuko Alkate,

            Baionako batzarre andian esertzen dan

            Bernardo Jaunari:

Bernat, joan dan neguan,

biok geundenean

ederki apaldurik

suaren aldean,

egin oi zenduen maiz

eztanda irriaz,

ipui oiek arturik,

zuk irakurriaz.

Nola zerez bait-dezu

belarria fiña,

eta gustoa berriz

da gauza jakiña,

bein baño geiagotan

zure esanakiñ

ipui oiek berriro

oi nituen egiñ.

Ala, onak badira,

zuri zaizkitzu zor,

ez dute, ez, zu beste

jaberika iñor;

egiten dizut bada

beren eskañia,

faltarik badute da

nerea guztia.

Gañera nik izanik

zu adiskidea,

besteri ez liteke

eder eskaintzea.

Bernat, zuk eskañi au

artzen badirazu,

txit mesede andi bat

egingo dirazu,

zeren len adiskide

andiak bagera,

gero andiagoak

gu izango gera.

EUSKAL-ERRIKO GAZTERIARI

Nere Euskal-Erriko

gazteri ederra,

ez det uste derala

egin lan alferra,

ipuiak ifintzean

gure zortzikoan,

kantatzeko, nai bada,

arturik gogoan.

Badirade latiñez,

badira erderaz;

ez al ditugu bear

guk ere euskaraz?

Bai, on da jakitea

lengo denboretan

txit omen zekikela

ederki itzketan

txakur eta katuak,

auntzak, azeriak,

itz batean, orduko

abere guztiak.

Ala dio Esopok;

gizon egitia

ote zan, ez dakit nik,

edo gezurtia;

baña ez da dudarik

zala txit txikia,

bizkar makurra eta

jakintsun andia;

eta lendabiziko

onen mesedeak

mintzarazo zituen

ederki abereak.

Aditurika oien

jardun-erausiak,

egingo dituzute

askotan irriak;

esango ere dezute

egiñika farra:

«Ez uen orregatik

jende ura narra!».

Ipuien akaballan

dauden sententziak,

agiri da dirala

egia andiak;

eta, sartzen badira

zuen biotzetan,

damutuko ez zazute

zeren egunetan.

Orra Esopo jaunak

nai duen saria,

eta orra nik ere

nai dedan guzia.

AZERIA ETA OLLOA

Azeri zar andi bat,

gosaldu gabea,

zebillen sasiz sasi

errabiz betea;

illuntzera zijoan,

eta mokadurik

jan gabe arkitzen zan

gaisoa oraindik.

Ollo batek kakaraz

egiñik onetan,

an dijoa lasterka

lau oñen puntetan;

ozta ollotegira

alderatutzen zan,

ollo guztiak iges

an dijoaz egan;

bakarrik gelditu zan

otarre batean

kolka arkitzen zan bat

arraultzen gañean.

Aldamenetik zaio

azeria asten

kolkari belarrira

onela esaten:

«Zer da ori, maitea?

Kioa al dezu?

Edo arraultz egiten

zaude orrela zu?

Atera bear nazu

kezka onetatik;

nola arkitzen zeran

jakin nai nuke nik».

«Jauna –dio olloak–,

arkitzen naiz gaizki;

aienatzen bazera

jarriko naiz ongi».

Zenbati, nola gauden

galde egitean,

ez diegu esaten

geren barrenean

azeriari esan

ziona olloak,

miñez zeukan orduan

saskian kioak?

TXAKUR BIAK

Sultan zan zakur ausart

guztizko jalea,

batez ere ariki

gizenen zalea.

Ister andi lodi bat

bein, uste-kabean,

nagusiari zion

ostu bere etxean.

Pinto, aren laguna,

ez jale txikia,

zokoz zoko zebillen,

galdurik guztia,

Sultanen billa, eta

sukal-bazterrean

noizbait topatu zuen

etziñik lurrean,

ari-isterra jaten

alegin guztian,

arturika aurreko

bi oñen erdian.

Beldurrez ez ziola

utziko pakean,

marmar asi zan Sultan

Pinto ikustean,

begiak armaturik,

jasorik sudurra,

letagiñaz puskatzen

zuela ezurra.

Pinto asitzen zaio

bertatik galdetzen:

«Zer deaurrukeria

ari aiz egiten?

Zeñek burutara dik

etxe-mot onetan

astea orren fresko,

Pinto, lapurretan?

Ez aiz oroitzen zenbait

nausiak nai digun?

gurekin dabillela

jostatzen gau t'egun?

Ez duela beñere

jaten mokadurik,

aurrena gu bioi

eman gabetanik?

Nausiari diozkak

ematen eskerrak,

despensatik ostuaz

arien isterrak?

Onelako pagurik

ez dik ark merezi;

bertatika bear dek

ister ori utzi.

Zakurrak izan beaik

leiala, prestua,

edo ez dek zakurra,

baizika katua».

«Bertatik segitzeko

ire konsejua,

zeña ikusten diat

dala txit justua,

Pinto –dio Sultanek–,

galdetxo bat iri

egin beaiat orain;

esan zadak niri:

baldin ari-ister au

utzitzen badet nik,

Pinto, nere maitea,

ez al dek jango ik?».

Besteri konsejua

nai dionak eman,

lenaz ikusi beaik

bera premian dan.

ERREMENTARIA ETA ZAKURRA

Errementari batek,

kanpora joatean,

etxe-zai uzten zuen

zakurra atean.

Egun batez lapurrak

dirua kutxatik

ostu zuten, sarturik

atzeko aldetik.

Oartu zan orduan

errementaria

falta zala etxean

zan diru guztia,

burua galdu eta,

arturik makilla,

etxe guztitik dabill

zakurraren billa.

«Atorkit onontz, Turko!»

oju egiten dio;

zakurra ixill-ixill

badijoakio,

guztia beldurturik,

belarriak bean,

burua makur eta

buztana anka-pean.

«Turko –esaten dio–,

zertarako aut nik?

Ez diok etxeari

egiten konturik;

malluen otsak ez au

beñere esnatzen,

plater-soñuak berriz

laster au ernaitzen;

lanari utzi eta

ni jaten astean,

falta gabe an aukat

zut aldamenean.

Ez dek iñoiz ikusi

nere sutegia,

maiean ikusten dek

ire nagusia;

uste dek noski, Turko,

aizela kondea,

orrela bizitzeko

ase ta betea,

beti etziñ eta lo,

altxa gabetanik,

sukaldera joan eta

asetzeko baizik?».

Itz oien ondotika,

Turkok, ikustean

nausiaren makilla

zuela gañean,

iges egin ondoren

aurreko atetik,

ojuka asten zaio

burua jasorik:

«Zer du geiago, Jauna,

nik baño kondeak?

Nik bezin ongi daki

bere mesedeak

sortzetik dakarrela

nork bere patua,

naiz dala zakurra ta

naiz dala katua;

ez zituen zakurrak

egin Jaungoikoak

lanean aritzeko,

baizikan astoak».

Nausiak, ikusirik

burua ain gora,

beldurrez ez zekion

saltatu lepora,

erantzun bide zion

modu onarekin:

«Ez det nai, konde jauna,

nik jardun zurekin;

oiek guztiak dira

zure erausiak,

akabatu ditzagun

gaur gure auziak.

Zuk badakizu dala

etxe au nerea,

eta nai det emendik

kanpora joatea.

On da ikus dezazun,

Turkotxo, gaur bertan

nola bizi diraden

beste etxeetan».

Ikusirik zakurrak

ala despeditzen,

asten da emen sartu

eta andik irten,

ez du Turkok gustoko

etxerik topatzen:

an erabilli beau

tornu-burruntzia,

erretzeko arentzat

ez dan arikia;

emen itxu-aurreko

da aren jarduna,

beti barau, ez dezan

galdu osasuna;

azkenik beste etxe

aberats batean

gau t'egun an daukate

loturik katean.

Onela ikusten du

dirala laratzak,

errian diran etxe

guztietan, beltzak,

eta lan egiteko

gure Jaungoikoak

guztiok gaituela

egiten astoak.

KATU BIAK

Etxe andi batean

zituzten katu bi,

bata Zapiron eta

beste Misipi.

Biak zeuden gizenez

lertzeko zorian;

nork beste alako bi

arkitu errian?

Maitatuak ziraden

etxean biziro,

aien bizia oi zan

jan, josta eta lo.

Beti uzten zituzten

bi katu prestuak

pakean arratoiak,

pakean saguak.

Samurregia zuten

gaisoak biotza,

aiei emateko

zarpaz eriotza.

Goiz batean zeudela

eltzeen ondoan,

lurrean etziñika,

lo gozo-gozoan,

abarrots batek ditu

batetan esnatzen,

eta aurrera dute

biak begiratzen;

ikusten dute suan

tornu-burruntzia,

eta artan jiraka

kapoi bat andia.

Erasotzen diote

biak kapoiari,

eta dirade jaten

atzaparka ari,

begiak armaturik

eta marmarraraz,

buztana arontz-onontz

maiz erabilliaz.

Ikustekoak ziran

bat eta bestea,

tantaka kokotzetik

jarioz koipea.

Jan zituzten orduan

mamiak, ezurrak,

baita ere garbitu

mingañaz sudurrak.

Misipik omen zion

esan Zapironi:

«Gauza bat orain zaidak

gogoratu niri:

jan degun ezkeroztik

kapoitzar guztia,

jan dezagun lasterka

orain burruntzia».

«Ago ixillik, mutil,

–dio Zapironek–,

kontzientzia ori

egiteko non dek?».

Erantzun omen zion

irriaz Misipik:

«Astoa, errepañak

zer dion ez dakik?

Kontzientziaraño

etorri ezkero,

mandoa nerea dek,

gerokoa gero».

Zapironek, entzunik,

zer zion Mizipik,

«Jan zak, nai badek! –dio–;

ez diat jango nik!».

Zenbat ez ote dira

kristaben artean

eskrupuloz beteak

ezin dutenean,

eta besteen gauzaz

eskrupulo gabe

egiten diradenak,

al badute, jabe?

ITZ-ONTZIA

Parisen eta beste

erri aundietan

ikusi oi dirade

asko karriketan,

egunaz eta gabaz,

gizon itz-ontziak,

jendez inguraturik

daudela guztiak.

Batek an egiten du

artzaren orrua,

besteak or gabazko

ontzaren kantua;

azkenik beste batek

arpegi berean

farra eta negarra

denbora berean,

erakusten duela

arpegia, ziñez,

alde batetik farrez,

bestetik negarrez.

Aien artean zan bat

txikiratzallea,

guztien gain-gañeko

gurrinka-gillea.

Txit jende asko zeukan

karrika-buruan,

aoak zabaldurik,

bere inguruan.

Kapa andi batean

zegoan bildurik,

bultzaka, ezin leku

iñolaz egiñik.

Oju egiten zioten:

«Fuera, fuera kapa!»,

beldurrez zezakean

zerbait ala tapa.

Kapa kendu ondoren

gurrink egiten du,

aiñ ongi non jendea

algaraz lertzen du.

Asten da bereala

gurrinkari abilla,

txapela luzaturik,

bertan diru-billa,

eta mutiko batek

dioke esaten

jokatuko diola

gurrinka egiten.

Apostura egiñik,

biak dira asten

karrikaren erdian

gurrinkak egiten.

Aditu zutenean

txikiratzallea,

oju egiten dute:

«Len baño obea!».

Eta, aditurika

gero mutikoa,

«Fuera, fuera!» esanaz

jendea an dijoa.

Galtzarbe-sare bat du

mutillak agertzen,

eta txerrikume bat

die erakusten,

esaten dielarik:

«Tximurtxi batekin,

ez nik, mutiko onek

dik gurrinka egin.

Zuek diozutenez,

txikiratzalleak

egin dizkik gurrinkak

onek baño obeak.

Erriak bazinduzte

zuek buru-zagi,

ez uke justizia

ibilliko gaizki!».

OTSOA ETA ARKUMEA

Arkume bat joan zan bein

erreka batera,

egarritu zalako,

ura edatera;

irteten da otso bat

aurreko menditik,

jartzen zaio edaten

garaiko aldetik.

Bildotxa zegoan txit

mardul, biribilla;

asko ibiltzen gera

alakoen billa.

Asten zaio otsoa

ojuka esaten:

«Mutil, zertan ari aiz

ur guztia loitzen?».

«Jauna –dio bildotxak–,

naita ere, urik

ezin zikin nezake

nik beko aldetik;

ikus beza berorrek,

baldin badu gura,

or goitik emen bera

datorrela ura».

«Ala dek –dio–, baña

oraintxe urte bi

zikindu idan arras

ura emen niri».

Nola izan diteke,

–arkumeak dio–

baldin orain urte bi

ez banintzan jaio?».

«Arrazoi dek –otsoak

dio erantzuten–;

oraintxe asitzen nak

kontuan erorten;

ire anaia uen,

bai, ire anaia;

oroitzen nak ni zala

egun ura jaia».

«Ez da –dio bildotxak–

orrelako gauzik:

ez det, jauna, nik izan

sekulan anairik».

«Ire amak orrela

bear zian izan»

erantzunaz, otsoa

lasterka asi zan

bildotxaren ondotik,

ta nai zuen egin

milla puska gaisoa

lau letagiñakin.

Eltzera zijoala,

bertan da azaltzen

eiztari bat, eta du

bi balaz pasatzen.

Onela kendu zizkan

gure Jaungoikoak

otsoari bildotxa

jateko gogoak.

ETXE-ARRATOIA ETA SORO-ARRATOIA

Soro-arratoi batek

etxe-arratoia

ikusi zuen lodi,

gizen eta joia.

«Adiskidea –dio

bertatik esaten–,

zure mardultasunak

guztiz nau arritzen;

nonbait ongi ona da

daukazun biziya;

egia esateko,

dizut enbidiya».

«Nere bizi-modua

jakin nai badezu,

–erantzuten dio ark–,

zurea esazu».

«Ni –dio sorokoak–

zelaiz zelai nabill,

ale bat edo beste

ote dezadan bill.

Askotan biurtzen naiz

zulora lerturik,

aletxo bat bakarra

bildu gabetanik.

Orduan jaten ditut

belarren sustraiak,

eta izaten ditut

sabel-errabiyak.

Nere bizi-modua

orra, adiskidea;

orain jakin bear det

nik ere zurea».

«Arrazoia daukazu

–dio erantzuten,

eta asitzen zaio

onela esaten–:

Zure bi saietsetan

det ongi ikusi

ase eta betean

ez zerala bizi;

argia agiri da

batetik bestera,

negu onetan zoaz

goseak iltzera.

Eroen kontua da

nekez bizitzea,

zurrena neke gabe

tripa betetzea.

Sinistatu nazazu:

nik, adiskidea,

oraindika ez dakit

zer dan nekatzea.

Bizkitartean nago

beti uguiturik,

jan baño jan naiago

eta ezin janik.

Atoz ikus dezazun

nola nik etxea

goitik bera daukadan

janariz betea.

An daukatzit zintzillik

gazta Frandeskoak,

odolkiak, lukaikak

eta txorizoak.

Bakarrik nago eta

nai nuke laguna,

igarotzeko pozez

jostatzen eguna».

Ozta soro-arratoiak

zuen au aditu,

berealaxe zion

atzetik jarraitu.

Etxera zirenean

elkarren ondotik,

sartu ziran despensan

katuen txulotik.

Sorokoak ozta du

goratzen burua,

uste du ikusitzen

duela zerua.

«Zer da au? –dio ojuka–.

Au bai dala mauka!

Onelako fortuna

munduan nork dauka?».

Pozez eroturika,

trast, salto batean,

igo eta jartzen da

lukaiken gañean.

Jan eta jan ari da

ezin uguiturik,

ez du iñork ikusi

alako jalerik.

Onela ari dala

sabela betetzen,

katuaren miauak

dirade aditzen.

Aditu bezin laster

eta salto bian,

etxeko arratoia

sartzen da kabian.

Ura ikusi eta

gero, sorokoa

lasterka ondotika

argana dijoa.

Nai baño nekezago

sartu zan txulotik,

zeren sabela zeukan

lukainkaz beterik.

Ikusten du laguna

ikaraz betea,

neke andiarekin

artzen asnasea.

«Zer da? –esaten dio–

Zer da beldur ori?

Zer gertatzen zaik, mutill?

Esan zadak niri».

Asnas eziñ arturik

dio erantzuten:

«Katuaren miauak

ez dituk aditzen?

Badituk lau etxean,

laua eiztariyak,

oiek jan zizkidatek

nere bost anaiak.

Begira zak nola nik

daukadan buztana,

erdiya larrutua,

beste erdiya jana.

Doi-doia egun batez

nian iges egiñ,

kontentu gelditu nak

onenbesterekin.

Geroztik galtzen diat

osoro burua,

aditzen dedanean

katuen miaua».

Au entzun zuenean,

dio sorokoak:

«Maiz badira ikara

gaur bezalakoak,

oa, mutill, nai badek

deaurru-etxera,

naiago diat nik joan

sustraiak jatera».

Gabaz irtenik joan zan

esanaz bidean,

peligrotika libre

arkitu zanean:

«Obe diat nik askoz

pobreza pakean,

ez aberastasuna

ikaren artean».

ESNE-SALTZALLEA

Neskatxa bat zijoan

plazara neguan,

eskuan txantxilla ta

kaikua buruan.

Gorputz liraña zuen,

gerriya txit mea,

illea erporaño

urre-kolorea;

perla gisako ortzak,

aoa txikiya,

begiak beltz andiak,

ezpaña gorriya;

ibillian iñori

ezer zor ez zion;

itz batean, jendeak

begiratzen zion.

Lasterka bere buru

zijoan itzketan,

itz egiten zuela

manera onetan:

«Esne au nerea det,

ala aitak esan dit,

saldu ta diru asko

niri emango dit.

Bereala beaitut

arraultzak erosi,

saski bat bete arraultz

izango det noski.

Uda berriya dator,

maiz nere burua

txitoz ikusiko det

nik inguratua.

Egiten diranean

ollanda-ollasko,

artuko det aiekin

dirurikan asko,

erosteko ferian

aurrera txerriya,

berexitzen derala,

al bait, umaziya.

Ugari izan bait-da

txit aurten ezkurra,

jo-araziko diot

laster tripaz lurra.

Nola izango duen

urdaia lodiya,

artuko det onekin

nik diru aundiya,

eta erosiko det

txaltxo bat urrisa,

umeak egin ditzan

etxekoen gisa.

Urte asko baño len,

badet nik ustea

arkituko naizela

ganaduz betea.

Ozta izango al da

errian neskatxik,

dotea nik adiña

izango duenik».

Asmo oiek egiten

ari dan artean,

irristatzen zaiozka

bi oñak lurrean.

Adiyo aren esne,

arraultz ta txitoak,

adiyo txerri, txal ta

dote guztizkoa.

Askotan dirudite

gure esperantzak

osoro txakurraren

gaberdiko ametsak.

ASTOA ETA TXERRIA

Asto bat bizi oi zan

ukullu batean,

eta txerri bat berriz

aren bazterrean.

Txerriari astoak

zion enbidia,

zeren askoz obea

zan aren bizia.

«Ori –esaten zuen–

dago uguiturik,

ez dezake ezer jan

ez badu iriñik;

ni berriz emen nago

gosez idikirik,

majaderan ez daukat

lastoaren piskik.

Noizik bein baldin badet

millizkatzen zaia,

iduritzen zat dala

orduan eztaia.

Goizetik arratsera

oi da aren lana:

tripa ezin jasoa,

ezer ezin jana.

Ni beti narabilte

arras zamaturik,

indarrak galdu eta

ezin igiturik. Atz egiten diote

ari bizkarrean,

maitetxoa esanaz

jana ematean;

ni zamaren azpian

ez naute urriki,

beaituzte egunean

neretzat makil bi;

zenbat eta daukadan

indar gutxiago,

anbat eta gañean

det golpe geiago».

Au oi zan astoaren

betiko itzkuntza,

Jainkoari esanaz:

«Indazu laguntza!»

Ostegun gizen egun

deritzan goizean,

golpeka asten dira

etxeko atean;

esnatzen da astoa,

eta du ikusten

arakiña barrena

deadarka sartzen,

esanaz: «Guazen, guazen!

Non dago txerria?»

Neskamea, arturik

eskuan pazia,

asten da idikitzen

gaisoari eia.

Irteten da txerria

doi-doia eietik,

artzen du arakiñak

belarrietatik,

eta ematen dio

urte bi baño len

eriotza gogorra,

zeren dagoen gizen.

Nork esan astoaren

beldur laborria,

noiz allegatuko zan

beraren aldia?

Burutik oñetara

izerdiz bustirik,

an zegoan gaisoa

txokoan ixillik.

Irten zan bada noizbait

gure arakiña,

eta akabatu zan

astoaren miña.

Orduan esan zuen

bere barrenean:

«Jainkoari eskerrak,

bizi naizenean!

Nik nere lagunari

enbidia nion,

nere patua opa

iñori ez nion;

ez det nik nai alerik,

ez det nai iriñik,

baldin ill bear bada

orrela gazterik.

Betoz nere gañera

amar milla makill,

askoz naiago det nik

onela zarrik ill».

Berdin ikusia da:

ez da atsegiñik

mundu onetan iñon

zerbait gabetanik.

BERRITSUA

Tristan estudiante

guztiz beartsua

buru andikoa zan,

baña berritsua.

Aberastu nai zuen;

gutizi ona da,

baldin bide onetik

aberasten bada.

Baña gutxi dirade

galdetzen dutenak

bideak diran txarrak

edo diran onak.

Asten da gure Tristan

erriz erri deitzen,

diela abereai

itzegin-arazten.

Orra non bereala

dakien erregek

zer abillidadea

dadukan Tristanek;

bere-berealaxe

deitzen du Madrilla

onen gizon jaintsun

guztizko abilla.

Errege asten zaio

pozturik esaten:

«Omen dakik astoai

itzegin-arazten?

Badiat bat etxean,

eta dek emea,

luzaro edan diat

nik aren esnea.

Berari zor zioat

nere osasuna,

geroztik uste diat

derala laguna.

Orain aterako dek

kontua emendik

aren itza aditu

naiko ote dedan nik».

Tristanek dio: «Jauna,

da ezagutua

txit gogorra duela

astoak burua.

Berorren mesedeak

amar urteetan

astoa entzungo du

ederki izketan».

Gelara joan ondoren

dator erregea

sakela bat eskuan

ontz-urrez betea,

eta ematen dio

Tristani, esanaz:

«Kontentu izango nak,

Tristan, ire lanaz,

baldin ikusten badet

amar urteetan

nere asto maitea

nerekin izketan».

«Ez da –dio Tristanek–

predikadorerik,

asto ori izketan

gainduko duenik».

Jil, aren adiskide

eta erritarra,

au aditu ta ezin

idukirik farra,

asten zaio esanaz:

«Deaurruz betea!

Orrela engañatu

beak erregea?

Iges egin zak, Tristan,

lasterka emendik,

ostikoka ez badek

egon nai zintzillik;

zergatik azkeneko

Tristanen pagua

izango dek iltzea

emen urkatua».

«Jiltxo –dio Tristanek–,

guztiz dek luzea

eskatu eta eman

diraten epea;

amar urte oietan,

kontu epe oni,

ez gaituk ilko errege,

astoa edo ni?».

ABEREAK IZURRIAREKIN

Baso eta soroak,

zelaiak, mendiak,

abere illez zeuden

arras estaliak,

sartu zitzaielako

gaitz bat txit andia,

zeñari oi dioten

deitzen izurria.

Lekua aietan baitzan

leoia errege,

beldurrez geldi zedin

jenderika gabe,

deitu omen zituen

abere guztiak,

utzirika alde bat

bakarrik eriak.

Joan ziraden lasterka,

al zuten lenena,

zein baño zein arako

ote zan aurrena.

Muno baten gañean

leoia jarri zan,

eta andik ojuka

onela asi zan:

«Nere seme maiteak,

da izugarria

gure artean sortu

zaigun izurria;

gelditu bearra naiz

ni, zuen errege,

egun asko baño len,

iñor ere bage.

Zuei esateko,

da nere ustea,

onenbeste bat jende

galtzen ez uztea.

Izurri oni omen

deritza kolera,

eta deitu zaituztet

guziak onera,

nolabait Jaungoikoa

dezagun eztitu,

eta kolera gabe

gaitezen gelditu.

Uste det, eztitzeko

aren mesedea,

on dala gutako bat

gaur emen iltzea,

erretzen degularik

gero aldarean,

kolerak utzi gaitzan

lenbailen pakean.

Nor dan gure artean

gaitzika geiena,

jaio zanetik onontz

egiten duena,

au da, nere semeak,

ez daukat dudarik,

daukana Jaungoikoa

txit asarraturik.

Au, illik, aldarean

erretzen badegu,

bereala Jainkoa

eztituko degu,

gelditzen diralarik

gure pekatuak

an goien, duda gabe,

betiko aztuak.

Asi bedi bakoitza

esaten bereak,

aditurik aurrena

osorik nereak:

Beñere ez det izan,

aitortuko det nik,

aberez asetzeko

batere kupidik;

zezenak, beiak, auntzak

eta basurdeak

bete izan dituzte

maiz nere esteak.

Gaiztakeria oiek

dirade nereak;

orain esango ditu

bakoitzak bereak».

«Ez, jauna, ez –ojuka

dio azeriak–,

ez dirade oriek,

ez, gaiztakeriak.

Non-nai beti, mendean

bizi dan jendeak,

bazkatutzen oi ditu

bere erregeak».

Kata-motzak zionez,

bai ere otsoak,

aiek jan oi zituzten

artalde osoak.

Asko alditan zion

berriz azeriak

ustu izan zituela

ark ollotegiak.

Pekatuak esaten

bakoitza dijoa,

eta azken-azkena

badator astoa.

Arrantzaz asitzen da

bereak esaten,

eta modu onetan

ojuak egiten:

«Jaunak, ni oroitzen naiz,

igande batean,

bazkatzen nebillela

goizetik larrean

iñon ere belarrik

ezin arkiturik,

egin ez zuelako

luzaro euririk;

sartu izandu nitzan

gari-zelaiean;

baña, jauna, egiaz

zan uste gabean,

eta ezin gogora

zait etorri neri

jan nituen edo ez

buru bat edo bi».

Atera bezin laster

itz oiek aotik,

azeriak ojuka:

«Ez dago dudarik!

–esaten du–, ori da,

orixen da, ori,

emen sartu diguna

izurria guri!

Bereala bear du

ankaz gora jarri,

aldarean dezagun

ederki ezarri».

Iduritu zitzaion

ongi jendeari,

bizia kendutzea

asto gaisoari.

Bereala astoa

gelditu zan illik,

ez izanagatika

batera kulparik.

Erregek inguruan

zeuzkan mutikoak,

nola ziran kata-motz,

azeri, otsoak,

irri egiten zuten

astoa iltzean,

ill eta ankaz gora

surtan ezartzean.

Mundu onetan beti,

indarra dutenak,

ez badirade ere

mutillik onenak,

esan oi da dirala

txit gizon prestuak,

estaltzen diralako

aien pekatuak;

beste aldetik berriz

jende beartsua,

ardit batengatika

oi da urkatua.

Baña gertatzen oi da

au gure artean,

bestela izango da

an gora joatean;

zeren izango gera

guztiok an berdin,

naiz errege emen izan,

naiz izan arlekin.

TXITXARRA ETA TXINGURRIA

Iduritzen zitzaion

urrikigarria

txitxarrari auzoan

zuen txingurria,

zeren ikusten zuen

lertutzen lanean,

denbora piskatxo bat

ondutzen zanean.

Askotan esan zion,

ez irriz, benetan:

«Ez diat lanik egin

nere egunetan,

eta uste diat nik,

nere mutikoa,

lan egiten duena

dala txit astoa.

Zer? Ibilli bear dek

beti arrastaka,

ezin gari-ale bat

karraiaturika,

erori eta altxa,

beti jira-bira,

eramatiagatik

ale bat kabira?

Bizi-modu txar ori

utzak, txingurria,

egin zak nik egiten

deraden guztia».

Txingurriak, jakiñik

gurasoetatik

ezin biziko zala

egin bage lanik,

txitxarraren esanik

ez zuen aditu,

eta bere lanari

oi zion segitu;

bitartean txitxarra

zijoan pasatzen

uda guzti-guztia

sasian kantatzen;

baña gaizki jo zion

soñua kukuak:

uda joan eta zuen

atzeman neguak,

eta, nola bait-duen

kopet itsusia,

joan ziran txitxar-kanta

eta erausia,

zeren, bukaturika

udako asea,

otzak ekarri zuen

berekin gosea.

Txitxarra gelditu zan

argala, umilla,

este zimurtuakin

eta erdi illa.

Oroitzen da auzoan

badala zer jana,

dijoa arrastaka

txingurriagana,

eta esaten dio

doi-doia argalez:

«Adiskidia, dizut

eskatzen mesedez

zure gordaidutika

piskatxo bat zer jan,

nolabait negu beltz au

igaro dezadan».

Ikusi zuenean

ain argal txitxarra,

txingurriak, egiñaz

gogotika farra,

ola esaten dio:

«Zu onontz, txitxarra?

Kantari ona zera,

beargille txarra.

Uda igaro dezu

erausian, kantan,

ni nebillen artean

lertzen lan eta lan;

eta orain nai dezu

txingurri-nekeak

bete ditzaten txitxar

alferren esteak?

Ez, ez orrelakorik!

On da ikustea,

zer dan mundu onetan

alfer izatea.

Ni len nekatu eta

banoa jatera,

zu geldi egon zera,

zoaz kantatzera».

Lagundu bear zaio

beargilleari,

ez ordea beñere

jende alferrari.

IGELAK ERREGE ESKATZEN

Abere-mot bakoitzak,

lengo denboretan,

erregea bazuten

toki guzietan.

Gabetanika zeuden

igelak bakarrik,

zeren ozta ziraden

irteten loietik,

eta ez da atsegin,

naiz izan errege,

bizitzea loi-pean

andik irten gabe.

Igel gaisoak zeuden

arras lotsaturik,

iñork ez zielako

egiten kasorik.

Biltzen dira guziak

beren batzarrean,

eta diote: «Guazen

jartzera aurrean

Jupiter andiari,

eta esatera:

Jauna, gatoz zuagana

errege eskatzera;

abere-mot bakoitzak

izanik berea,

guk ere nai genduke,

al balitz, gurea».

Jupiterrek, mugituz

noizik bein burua,

aditu omen zien

beren erregua,

far-irria egiñaz,

zeren ez zekiten

igel txori-buruak

zer eskatzen zuten;

bada bizi ziraden

elkarren artean,

kantatu eta josta,

ederki pakean.

Esan omen zioten

beren jaungoikoak

«Ez zaiteztela izan,

arren, ain txoroak;

zeren ez da munduan

zori onagorik,

nola dan bizitzea

buru gabetanik.

Badezute non bizi,

zer jana, pakea;

zertako nai dezute

orain erregea?

Gaiztoak bear dute,

ez dago dudarik,

elkar ill ez dezaten

buru gabetanik;

baña izanik ona

zuen familia,

zer deaurrutarako

du agintaria?».

«Jauna –erantzun zuten–,

badute besteak,

eta lotsatzen gaitu

guk ez izateak;

ez gera gutxiago

noski aiek baño;

lotsarik asko izan

degu oraindaño».

«Ori orrela bada

–dio Jupiterrek–,

faltarik ez dizute

egingo erregek».

Au esan ondorean,

orra non batetan

zerutik zingirara

zerbait erortzen dan,

ematen duelarik

alako golpea,

non galtzen dute arras

igelak kordea.

Piskabana ikara

pasa ondorean,

eta ezaguera

etorri zanean,

lasterka an dijoaz

sartzera lenbailen

gutxienaz kana bi

loiean barrenen.

Zortzi egun aietan

ez zan bat bakarrik

loietik irtetera

atrebitzen zanik.

Noizbait irteten da bat

eta dio: «Tat, tat,

erregetzat diagu

egur-puska andi bat».

Ikusi zutenean

ziola egia,

nork esan aien lotsa

eta errabia?

Badijoaz lasterka

Jupiterren billa,

eta esaten diote:

«Jauna, esker milla;

gaur bidaldu diguzun

errege prestua,

da itsua ta gorra,

gañera mutua;

beste bat nai genduke

ernaia, bizia,

jendiari agintzen

ongi ikasia».

«Zoazte ortika, zoazte

–die erantzuten–,

berdin ez dakizute

zer darabilzuten».

Bidaltzen die bada

beste erregea,

zeña zan amar kana

luze zan sugea.

Zingiran sartu eta

asi zan batetan

igelai jarraika,

arrapa eta jan.

An dijoaz igesi

bera eta gora,

batzuek loi azpira,

besteak kanpora.

Madarikatzen dute

guztiak errege,

obeto ziralako

agintari bage.

Onela oi dirade

txoroen kontuak,

ez die farra gaizki

egiten munduak.

Ongi geran orduan

obeto nai degu,

galdu ta gero ona

ezagutzen degu;

baña nola orduan

ez degun protxurik,

ez oi zaigu gelditzen

damua besterik.

ASTO BURU GOGORRA

Asto bat zebillen bein

bazkatzen larrean,

bururaño estaltzen

zuen belarrean.

Ain zegoan kontentu

gure aberea,

non dagoan Txinako

enperadorea;

belarrez ase eta

egiñaz arrantza,

guztia zan arentzat

festa eta dantza.

Lepoa luzaturik,

bi belarriak zut,

arrantzaka ikusten

derala uste dut.

Onela dabillela

batetik bestera,

oroitu gabetanik

joateaz etxera,

noizik bein luze-luze

etziñik lurrean,

tripaz gora jarririk,

zankoak airean,

orrontz-onotz jiraka,

zan gorputza guztia

gelditzen zitzaiola

autsez estalia,

akabatzen zuela

azkenean festa

tronpeta joaz, nola

esan bear ez da;

onela dabillela

astoa mendian,

nausia ikusten du

ez txit urrutian,

deituaz: «Potxo, Potxo,

atorkit onera,

etsaiak dijoazkik

or ire gañera;

ez al dituk aditzen

tronpet-atabalak,

eta txistuka orrontz

dijoazen balak?

Ator onontz lasterka,

edo aiz galdua,

ukulluan an daukak

toki segurua».

Potxo sasi tartean

an dabil bazkatzen,

nausiari kasorik

ez dio egiten.

Egur bat artu eta

an dijoakio,

eta burutik bera

erasotzen dio,

esaten diolarik:

«Esker gabekoa,

nik oju egiñ eta

i igesi oa?

Asto madarikatu,

nar, buru-gogorra,

noiz ezkero egiñ aiz

i neretzat gorra?

Ez dituk bizi ire

aita ta aitona,

ezagutzen zutenak

beren zori ona!

Guazen, guazen emendik,

gauzemak etxera,

merezi ez dek baña,

otea jatera».

Astoak nausiari

dio erantzuten:

«Pentsamentu bat orain

nengoan egiten:

Arrapatzen banaute

ni emen etsaiak,

gaitzik egingo ditet

aien asta-zaiak?

Edo, aien mendean

gelditzen banaiz ni,

ifiñiko dizkitet

gañean txalma bi?

Ni bezalakoentzat,

nere nagusia,

nere ustez etsaia

da mundu guzia».

Patu gaiztoarekin

danean bat jaio,

an edo emen bizi

oro-oro bat zaio,

eta gerra-denboran

ezer ez izanik,

ez oi du aberatsak

duten ikararik.

BELEA ETA AZERIA

Zur-aritz luze baten

tontor-tontorrean

bele bat gelditu zan

joan dan egunean.

Bere mokoan zeukan

gazta bat guria,

borda-leio batetik

ebatsi berria.

Azeri bat irten zan

arkaitzen artetik,

eta igarotzen zan

zur-aritz azpitik;

ozta zuen gaztaren

usaia sentitu,

gora begiratuaz

bertan zan gelditu.

Ikusi zuenean

ain gazta guria,

zintzillika zerion

aotik lirdia.

Geldi-geldi zegoan

zur-aritz azpain,

gazta nai, eziñ izan,

zalez errabian.

Bere berrenen zion:

«Ezin gora io!

Igotzen banaiz ere

ez likek balio!

Zeren nik nai banuke

argana gora joan,

iges egingo likek

bereala egan.

Zerbait beste gauzarik

beaiat asmatu;

tat tat oraintxen bertan

zaidak gogoratu;

eziñ obeagoko

pensamentuba dek,

sei minutu baño len

gazta nerea dek».

«Agur, adiskidea,

–dio betik deitzen–,

zure edertasunak

nau enamoratzen:

moko oria dezu,

luma beltz-urdiña,

begia berriz galant,

argi eta fiña;

itz batean zerade

ain guztizko joia,

non arkitu diteke

beste bat doi-doia.

Sinistatu nazazu,

dudarika bage,

egaztien artean

ziñake errege,

zeran bezin ederra

bazendu kantua;

ala dezun edo ez

or dago kontua».

Beleak aditzean

lausengatxo ura,

sentitzen du beregan

kantatzeko gura.

Ozta idikitzen du

gaisoak mokoa,

bereala lurrera

gazta an dijoa.

Azeriak algaraz

omen zion deitu:

«Orren kanta ederrik

ez det nik aditu!

Orain nik gazta jaten

deran bitartean,

goza zaitez zu zere

arrotasunean;

Jangoikoak dizula

luzaro osasuna,

zure kantu eztia,

zure edertasuna;

kontentu izango naiz

ni nere aldetik,

tripa betetzen badet

maiz zure mokotik».

Au esan eta joan zan

bere gaztarekin;

belea gelditu zan

sabel utsarekin.

Lausengarien itza

duenak sinisten,

onelakoxe txalmak

ditu eramaten.

OLLARRA ETA AZERIA

Ollar bat zebillen bein

faza ederrean,

soroa jorratuaz,

jaten goiz batean.

Kakaraza egiñaz

orra non batetan

igotzen dan ollarra

arbolera egan.

Begira negokion

ni bazter batetik,

ezin begiak kenduz

iñolaz argandik.

Gain-gañean zegoan

jarririk ederki,

ollar ederragorik

ez det nik ikusi.

Atzapar bat bazuen

kana betekoa,

atzeko azkazala

zenzadarrekoa;

bullarra txit lodia,

lepoa laburra,

begi ori gorriak,

mokoa makurra;

atzeko lumak jo nai

zioten burua,

zintzillik goitik bera

egiñaz arkua;

galdor gorri andia

zeukan ain zuzena,

non artan ikusten zan

beraren kemena.

Aren luma ederrak,

eguzkiak jorik,

diztiatutzen zuten

guztiz urrutitik,

alako moduan non

ez nezake esan

gure ollar ori zer

kolorezkoa zan;

ain laster zirudien

zillarra, urrea,

non perla, esmeralda,

non diamantea.

Ari begira ezin

nintzan ni aspertu;

ez pensatu derala

ezertan edertu.

Oraindik sei minuto

igaro baño len,

azeri zar andi bat

orra non datorren.

Ikusten du ollarra,

gelditzen da bertan,

betik gora asten zaio

onela itzketan:

«Biba, biba, maitea,

auxen bat berria:

pakeak egin dira;

gaur mundu guztia

bizi diteke aisa

beldur gabetanik;

iñork ez du aurrera

izango etsairik;

katu eta txakurrak,

otso arkumeak,

azeriak, ollarrak,

gera aiskideak.

Jatxi zaitez lasterka,

beldurrik ez izan,

elkarri laztantxo bat

beaiogu eman».

Ollarrak bereala

dio erantzuten:

«Zaude piska piska bat,

orra non datozen

iru azeri-txakur,

orra atadian

lasterka lau oñean

lertzeko zorian.

Ez dago, ez, dudarik,

diozu egia,

oiek dakarte seurki

pakeen berria».

Aditu bezin laster

txakurren izena,

an dijoa azeria

al duen lenena.

«Zaude, zaude! –ollarra

asten zaio deitzen–;

bereala nazazu

emendik jatxitzen!».

Ez dago gelditzeko

gure azeria,

badirudi igesi

dijoan erbia.

«Guztiz presa naiz –dio–,

bereala or naiz,

guk onelako presak

oi ditugu txit maiz».

Guztiz asko jakiña

zan azeri zarra,

baña ollarra ere

ez bide zan narra.

AUNTZAK ETA AKERRAK

Munduan enbidia

batak besteari

izaten oi diogu

txit maiz edo beti.

Auntzak ikusirika

zirala akerrak,

jendeen arabera,

guztizko ederrak,

eta aiek eragin

oi zutela farra,

falta zitzaielako

zintzillik bizarra,

joan omen ziran beren

jaungoikoagana,

esanaz: «Jauna, gatoz

gaur berorrengana,

adiarazotera

zer lotsagarria

dan gutzaz egitea

jendeak irria,

zergatik kokotzean

ez degun bizarrik,

akerren motakoak

gu ere izanik.

Jauna, gure kokotza

bizarrez betea

gelditzeko asko da

zuk nai izatea;

esperantza daukagu

etxera emendik

biurtuko gerala

bizarrez jantzirik».

Jaungoikoa onetan

zegoan glorian

auntzak entzunaz, irriz

lertzeko zorian;

eta esaten die

«Zoazte emendik,

ez esan orrelako

txorakeriarik!».

Baña negarrez auntzak

omen ziran asi,

arat-onat ibilliz

beka sasiz-sasi.

Kupiturik orduan

jainkoa guztia,

eta artzen zuela

manera eztia:

«Orra –esan zioten–

bertatik bizarra;

munduak egingo du

orain zuez farra».

Kontrara gertatzen da

gaurko egunean,

akerrak auntz nai dute

izan geienean;

gizonak, andre moten

manerak arturik,

ikusten dirade maiz

tximu biurturik.

Auntzak auntz beau izan,

akerrak akerra,

gizonak indartsua,

andreak ederra;

bestela buruz bera

joango da mundua,

eta geldituko da

betiko galdua,

ematen zaiolarik

kulpa Jainkoari,

nork eman bearrean

bere buruari.

LEOIA ETA TXIMUAK

Leoi bat irten zan bein

zulotik eizera,

gosez irrikiturik,

tripa betetzera;

alferrik ibilli zan

goiz santu guztian,

ezin topaturika

eizika mendian.

Muno baten gañera

igo ondorean,

nekaturik zegoan

lo bete-betean;

orra non bat-batetan

tximu-irrintziak

igarotzen diozkan

bere belarriak.

Esnatzen da saltoan,

jartzen da begira,

irrintzia datorren

aldeko mendira;

begi zorrotza zuen,

urrun egon arren,

eiza ikusitzen du

basoan barrenen.

Badijoa poliki

tripaz lurra joaz,

istua dariola

jateko gogoaz.

Alderatu zanean baso barrenera,

an dijoaz tximuak

arbolen gañera.

Amorratutzen zaio

txalma andi onekin;

gosez irrikiturik

ez daki zer egin;

artzen du tximu batek

eskuan ezkurra,

tiratu eta dio

odoltzen sudurra;

beste batek autsitzen

du berriz egurra,

eta zauritzen dio

txit bizkar-ezurra;

anka altxatu eta,

txakurraren gisa,

egiten dio batek

zar zar goitik pisa;

azkenik beste batek,

jasorik buztana,

egin zion gauza bat

esaten ez dana.

Onela zital aiek

leoi indartsua

uzten dute burlaka

arras lotsatua.

Burua makurturik

badago leoia,

ez dezake iritxi

arbolaren goia.

Urgunka badijoa

bide-bazterrera;

etziñik egiten du

illaren papera.

Tximuai, ikusirik

odola ixurtzen,

egiazki il dala zaie iduritzen.

Bere-berealaxen

tximu-familia

goitik bera saltoka

jaisten da guztia;

inguratutzen dute

illaren gorputza,

algaraka diote:

«Au triparen utsa!».

Batak egiten dio

ortzka belarritik,

besteak tiratutzen

dio buztanetik;

ori ezer ez dala,

–au bai ausartzia!–

larrutu nai diote

iruk epurdia.

Altxatzen da batetan

leoia lurretik,

ez zaio bat itzultzen

dagoan lekutik;

iltzen ditu guztiak

ortzaz, atzaparraz,

eta buztanarekin

ezker-eskui joaz,

utzitzen duelarik,

–zer negargarria!–

lurra, zan bezin zabal,

tximuz estalia.

Argatik esan oi da

etsai agiria

ez dala ain gaiztoa

non dan estalia.

EULIAK

Abaraska batean

zegoan eztiak,

beregana zituen

millaka euliak.

Jan baño jan naiago,

nabarbenkerian

zebiltzan, triparaño

sarturik eztian;

azkenean guztiak,

oñak itsatsirik,

bertan gelditu ziran

ase eta illik.

Au egiten balute

eualiak bakarrik,

ez litzake, kristabak,

zer izan penarik;

baña izan oi dira

gizonen erdiak,

batzuek tripa-zaiak,

besteak ordiak;

eta iltzen oi dira

gaztetasunean,

bizi nai dutelako

ase ta betean.

SUGEA ETA NEKAZARIA

Gizon bat zijoan bein

zelaitik etxera,

goiz guztian lan egin

eta bazkaltzera.

Ikusten du bidean

etziñik sugea,

otzak erdi illika,

korderik gabea;

kupiturik sartzen du

gaisoak kolkoan,

ango beroarekin

pizteko asmoan.

Etxera joan zaneko,

sugea asi zan

kolkotika kanpora

atera nairikan.

Kanpora botatzeko

gizonak artzen du,

eta suge gaiztoak

ortzka pozoitzen du.

Orra esker ederrak!

Zitalen eskutik

ez du izango iñork

beñere gauz onik.

Illabete baño len

suge ura bera,

otzak ikaraturik,

dator sukaldera.

Ojuka asten dira

etxeko guztiak,

jarraitutzen diote

morroi-nagusiak;

sartzen da ukulluan,

badabiltza billa,

arkitzen dute eta

uzten dute illa.

Zitalkeriak ez du

beñere gauz onik,

eta iñork ez du nai

ikusi zitalik.

ARRANTZALEA ETA ARRAIA

Askotan oi bezela,

joan zan ibaiera,

bein batean gizon bat,

arrantz egitera;

ozta amuaz zuen

ur-gaña ikutu,

arrai txiki pollit bat

zuen arrapatu.

Bazebillen zintzillik

saltoka amutik,

baña ez zan iñolaz

iges egiterik.

Etsi zuen orduan

txit amorraitxoak,

esaten omen zuen

amutik gaisoak:

«Zertako nazu zuk ni,

txiki txar gaztea?

Nola nai dezu zure

tripa betetzea?

Urte biko ibaian

utzitzen banazu,

andi eta gizena

atzemango nazu;

orain berdiñ, egia

garbi esateko,

ez naiz agin-tarte bat

zuri betetzeko».

Amorraitxoak zuen

ustez arrazoia,

gero izango zuen

obea sasoia;

baña arrantzaleak,

eskuan arturik,

erantzun omen zion:

«Aurrekoetatik

txit errepain eder bat

ikasi nian nik;

on dek ik aditzea

gaur nere aotik:

Obea dek eskuan

seguru txoria,

ez airian dabillen

egazti andia.

Oakit paderara,

oakit ixillik,

esperantzak ez oi dik

betetzen triparik;

perejill tipulakin

olio tartean

igari egingo dek

frijitu artean».

Arranzalearentzat

ez da zer esanik,

zeren gizonarentzat,

Jaunak ala nairik,

dirade abereak,

txiki ta andiak,

baita ere arraiak

eta egaztiak;

bestela izango zan

txit kupigarria

emen ikusten degun

amorrai txikia;

gaizki dirudiena

da arrantzalea

gaisoaz far egiñaz

ala egotea.

LEOIA ZARREZ ILTZEN

Leoi guztiz andi bat,

ez ill bai illean,

luze-luze etziñik

zegoan lurrean;

urteen zamak zeukan

ezin igiturik,

bada ez zan arkitzen

argan beste miñik.

Orruaz mendiz mendi

zanean len bizi,

abereak zebiltzan

argandik igesi;

bat bakarrika ez zan

guztien artean

itxorongo zionik

iñolaz bidean.

Orain ikusirika

etziñik lurrean,

esan deran bezala,

ez ill bai illean,

an dijoaz lasterka

txiki ta andiak,

eta ito nai dute

gaisoa guztiak.

Zitalen kontua da

gaisoa danari

egin nai izatea

farra eta irri.

Gizon prestuak ez du

onela pensatzen,

gaisoenari dio

geiena laguntzen.

Onetan nai dutenak

artu lezioa,

irakurri bezate

Ebanjelioa.

ARTZAIA ETA ARDIAK

«Atozte onontz laster,

atozte, anaiak!

–deadar egiten du

Perutxo artzaiak–;

Otso andi bat dator

mendi oiek bera,

zuzen-zuzen onera,

ardiak jatera!».

Badijoaz anaiak

bi txispa arturik,

beldurrez geldi dedin

ardi gabetanik.

Allegatzen dirade

lertzeko zorian,

eta ez da ageri

otsorik mendian;

biurturik badaude

soseguz etxean,

orobat gertatzen da

biaramonean.

Bigarren txalmak dauzka

txit ereztaturik,

urrengoan ez dute

egiten kasorik.

Orduan egiazki

otsua jatxi zan

menditik artaldera,

eta an asi zan

ardirik galantenak

iltzen eta jaten,

eta, lastima zana,

artaldea galtzen.

Gezurra esan zuen

bi bider artzaiak,

eta ez zioten nai

sinistu anaiak.

Gezurtiak egia

baldin badu esaten,

gezurtia dalako

eza zaio sinisten;

onela egiten du

beretzat kaltea;

on da beti egia

non-nai esatea.

OTSOA ETA ZIGOÑA

Jakiña da zigoña

dala egaztia,

lepa luze, moko me,

andi, beltz-zuria.

Otso bat zegoan bein

arkume bat jaten,

eta ezur bat zaio

eztarrian sartzen.

Itotzera zijoan

ezin aterarik,

ez zeukan iñondika

erremediorik.

Zigoña bat gañetik

zan egan pasatzen,

otsoa intziriaz

asten zaio deitzen;

ikusten du zigoñak

aoa zabalik,

iñolaz ere ezin

asnasa arturik;

jatxitzen zatio eta,

utzirik beldurra,

atera bide zion

mokoaz ezurra.

Zigoña pozez dago

beterik guztia,

itxoroten otsoak

zor dion saria,

atera zuelako

estutasunetik,

bada geldituko zan

bestela itorik.

Ikustean zigoñak

zerbait zuela nai,

otsoak esan zion:

«Adi zazu, anai:

bazoazke emendik

pozez kontatzera

osorika lepoa

dezula atera

gaur goizean, maitea,

zuk nere aotik,

eztarrian mokoa

sartu ezkeroztik.

Ez dauka zori on au

nai duen guztiak,

bakarrik eman dizu

nere eztarriak».

Errepañak oi dio:

egin ezazu on,

eta egin ezazu

ez dakizula non.

Otso gaiztoa beti

gure iges dabill,

beldurrez ez dezagun

atzeman eta ill;

eta zigoña berriz

bizi da gurekin,

zeren ez dizaioke

iñork gaitzik egin.

TXOARREA ETA ERBIA

Arrano batek zuen

erbi bat atzeman,

eta zeukan itotzen

bi atzaparretan;

txoarre batek, ustez

toki segurutik,

oju egiten dio:

«Esaten ez dek ik

ez dala lur gañean

arkitzen mutillik,

lasterka i ainbat

joan ditekeenik?

Orain zertan ago or,

erbitxoa, geldi,

orren mutill ariña

aizen ezkeroz i?».

Onela itz egiten

dion bitartean,

gabiroi bat gañera

dator bat-batean;

artzen du txoarrea,

aren atzaparrak

kentzen diozka bere

burla eta farrak.

Iñork mundo onetan

ez dezake esan:

Ur onetatika nik

ez det bear edan.

Usterik gutxiena

guk degun orduan,

arkitu oi gerade

besteen lekuan. Argatika beñere

zori gaiztokoaz

ez degu egon bear

farraz eta burlaz.

ITURRIKO ORIÑA

Nekez baño arkitu

zuen iturria

orin batek, il nairik

zeukan egarria.

Edan zuen orduan

gaisoa zan ari

urean begiratzen

bere buruari.

Ez da zer farrik egin,

irakurtzalleak,

bazerate benturaz

neskatxa gazteak;

jakin bear dezute,

gaur dan egunetik,

ez duela oriñak

beste ispillurik.

Guztiz ederra dala

zaio iduritzen,

batez ere adarrak

dute txit txoratzen;

baña ditu arkitzen

aren mesedeak

txit itsusiak bere

zanko luze meak.

«Zanko laburragoak

baldin banituke,

nere parerik –zion–

iñon nik ez nuke.

A, eman bazizkiran

gure Jaungoikoak

egokixiagoak

nere bi zankoak!».

Onela dagoala

marmar iturrian,

zangak aditzen ditu

ez txit urrutian.

Laisterka asitzen da

mendira igotzen,

zakurrak ondotika

diote jarraitzen.

Iges egin duela

uste duenean,

gelditzen da batetan

otadi batean,

lotu ziozkalako

bere bi adarrak

otetika otera

an zegoen larrak.

Zakurrak gañeratzen

zaizka gaisoari,

ill eta bertan uzten

die nausiari.

Orra adar ederrak,

zanko itsusiak,

oiek txit onak eta

aiek galgarriak.

Txoroak engañatzen

oi ditu itxurak,

ez ordea beñere

zentzua dutenak.

SUGEA ETA LIMA

Ortzka ari zitzaion

sugea limari,

limak esaten zion:

«Alferrik aiz ari;

ez dik ezer balio

ire alegiñak,

kamustuko dizkiat

ortz eta agiñak».

Kasorik egin gabe

ari zaio ziñez,

«Ez at –dio– utziko

ortzetako miñez!».

Berandu baña noizbait

duke ezagutzen

ortzak dijoazela

guztiak kamusten.

Uzten dio limari

txit damuz, esanik:

«Askoz indar geiago

nik baño daukak ik».

Erokeri andia

oi dek, nerekiko,

akulloa jotzea

bortizki ostiko.

ADISKIDE BI ETA ARTZA

Adiskide andi bi

dijoaz bidean,

elkarrekin itzketan

umore onean;

artz andi bat zaiote

basotik irteten,

ikarak arbolara

bata da igoten;

bestea gelditzen da

gaisoa bakarrik,

artz andiari ezin

arpegi emanik.

Zer egin onelako

estutasunean?

Illa balitz bezala

jartzen da lurrean.

Nola artzak ez duen

gorputz illik jaten,

usai egin ondoren

da aurrera joaten.

Bereala jatxitzen

da arbolakoa,

eta lagunagana

lasterka an dijoa.

«Adiskidea –dio–,

txit det nik atsegin

zu emen arkitzea

osasunarekin;

zer ikarak ditudan

zugatik eraman,

beldurrez zu noiz artzak

bear zinduen jan!

Ixilik belarrira

dizu ark itzegin,

zer esan ote dizun

nai nuke nik jakin».

«Ara zer esan diran

artzak belarrira:

Munduan adiskide-

-mota asko dira;

ez dezu artu bear,

jakizu gaurdandik,

zure adiskedetzat

gizon beldurtirik».

ARKUMEA ETA OTSOA

Bildots gizen-gizen bat

dago artegian,

be egiten duela

amaren ansian;

belar-izpi bat ez zan

aren tripan sartzen,

iru ardik esnea

zioten ematen.

Begira dagoala

ate-zirritutik,

agertzen zaio norbait

kanpoko aldetik;

artzaia zala uste

zuen lenbizian,

gero ikusi zuen

otsoa sasian.

Asten zaio ojuka

barrendik esaten:

«Jakin beazu preso

naukatela emen;

au onela ez balitz,

emendik irtenik,

ez nezake nik utzi

otsoaren antzik».

Otsoak itzkuntza au

aditzearekin,

dio: «Ez det protxurik

izango onekin;

seguru dagoela

au da señalea:

nitzaz barrendik farraz

burla egitea».

Izaten oi da gizon

txit ikarakoia

toki segurutika

guztiz fanfarroia.

URDALLA ETA BESTE
GORPUTZAREN PARTEAK

Ao eta begiak,

oñ eta eskuak,

urdallarekin zeuden

txit asarretuak;

begiak esan zuten:

«Gu gau eta egun

or gabiltza jana non

ikusiko degun».

Aoak zion berriz:

«Nere ortz-agiñak

kamusturik daukatzi

lan asko egiñak».

Oñak esaten zuten:

«Naiz ez izan gura,

joan bear degu beti

jana dan lekura».

Azkenean eskuak

zeuzkan nekatuak

beti-betiko ezin

jan ala bilduak.

Guztiak keja ziran

urdalla bakarrik

zegoala lanika

egin gabetanik.

Egiten dute junta

edo batzarrea,

zeña izan omen zan

guztiz asarrea,

eta bukatzen dute

esatearekin:

«Ez degu guk geiago

bear lanik egiñ;

batak jan, besteak lan,

da erakeria,

urdallak oi darama

gure lan guztia».

Esan zuten bezala,

badaude geldirik,

bi egunean lanik

egin gabetanik.

Asten zaie orduan

aitutzen indarra,

urdallak barrendika

egiten du garra.

«Zer da au? –esaten dute–

Zer zaigu pasatzen?

Indarra piskabana

ari zaigu juaten».

Orduantxe esaten

diote urdallak:

«Lengo antzik ez dute

gaur gure masallak.

Nola naizute izan

ni gabe indarrik,

zuek bildutakoa

urtutzen badet nik?

Ez dezute ikusten

ortz eta agiñak

errot-arri gisara

daudela egiñak?

Oiek txetzen dutena

nik derala urtzen,

eta gero guztiok

gerala mantentzen?

Ez badet nik urtutzen

egun oro jana,

zuen neke guztia

dala alfer lana?

Orra nola, egun bi

ozta igarorik,

zaudezten indar gabe

eta erdi illik».

Arrazoi au aditu

eta ondorean,

guztiak sartu ziran

berriz batzarrean.

Deitzen dute urdalla,

dijoa lasterka,

artzen dute erdian

emanaz besarka,

eta esanaz: «Orain

diagu aitortu:

i bezin mutill latzik

ez dek iñon sortu;

nork esan zezakean

ezkutuko lana

zala gorputzarentzat

bearrena zana?».

Munduan gutxiena

uste dan personak,

egiten oi dituzte

lanik bearrenak;

eta ikus dezazun

dala au egia,

irakurri ezazu

urrengo ipuia.

JAKINTSUA ETA NEKAZARIA

Nekazari batek du

gizon bat ikusten,

liburua eskuan

eta paseatzen.

Biak elkarri zaizka

asitzen izketan,

lena nekazaria

manera onetan:

«Ongi ona da, jauna,

berorren bizia!

Obe du ez dan jaio,

a, nekazaria!

Guk egin bear degu

urte guztian lan,

berok bizi ditezen

pasea eta jan.

Munduko gauzak dira

ongi desberdiñak,

izan arren guztiak

Jainkoak egiñak.

Zertarako dirade

beron liburuak,

ez bada nastutzeko

alferren buruak?

Kendu bear liteke

txit alferkeria,

orduan genduke guk

lanaren erdia;

geroztika giñake

askotzaz obeki,

ez lirake izango

berok ere gaizki».

«Adiskidea, dezu

ederki itzegin

–erantzun zion–, baña

bear dezu jakin

ez daudela munduan

gauzak ain desberdin,

eta bazekiela

Jainkoak zer egin.

Buruak egiten du

lanika geiena,

iduririk nekatzen

dala gutxiena;

eta esana dago,

baldin bada abilla,

buru batek balio

dituela milla.

Esan zarazu niri

zuk, nekazaria,

nork erakutsi zuen

ereiten garia?

Nork elorri txurian

sagarra txertatzen?

Nork sagar-tolareak

zur-olez egiten?

Nork sortuak dirade

aitzurra, goldea,

laiak eta bostortza,

eta besabea?

Zu oean zurrungaz

zaudenean lotan,

norbaitek bere gelan,

asko gaberditan,

lau bider nastu oi du

gogotik burua,

eskuetan arturik

bere liburua.

Asmatzen badu zerbait,

gertatu oi dana,

gizonak egin dezan

errazago lana,

geiago egiten du

buruz gizon onek,

ezen ez eskuakin

eun milla gizonek.

Begira irakiten

dagoan paziak

zein aisa eramaten

dituen ontziak,

naiz izan bere kontra

aize-mot guztiak,

eta marea andi

edo ur biziak.

Pazia bat urekin

ikus zazu nola

dabillen an errota,

emen berriz ola.

Eziñ egin duena

gure alegiñak,

egiten du pertzako

uraren lurriñak.

Lurriñaren indarra

ezagututzea

izan da buru baten

abillidadea;

argatik esaten da

buru batek milla

balio dituela,

baldin bada abilla.

Jakin bear da bada:

da indartsuena,

ez gorputz bortizkoa,

bai jakintsuena.

Txispa batekin amar

urteko gaztea

ain da bortitza gaur,

non gizon goiantea.

Geiena dakitenak, gaurko egunean,

idukitzen oi dute

mundua menean».

TXANGURRUAK

Itz egiñ omen zuten

batzarre batean

txangurruak atzerontz

joateko gañean,

ikusirik txit zala

modu itsusia,

eta dudarik gabe

txit lotsagarria.

«Nork bere umeari,

–esan omen zuten–,

erakutsi beaio

aurrerontz ibiltzen,

oitura au emanaz

jaiotzen danetik,

utzi gabe ematen

atzerontz pausorik».

Biaramon-goizetik

omen dira asten

umetxoak aurrerontz

erabilli-arazten,

atzaparrak bigunak

dituzten artean

aurrerontz eragiñaz,

atzerontz ordean.

Ari dira onela

ziñez gurasoak,

egun oro zuzentzen

umeen pausoak.

Alferrika egiten

dute alegiña,

ezin garaitu dute

semetxoen griña;

atzerontz ikustean

beren gurasoak,

umeak daramatzi

oien ejenploak.

Argatik txangurruak

gaur ere dabiltza

beti atzerontz pauso,

soka-gille gisa,

esaten digutela:

«Emak ejenploa,

nai badek segitzea

ire lezioa».

AITA BERE SEMEAKIN

Nekazari zar bat nik

ezagutu nuen,

zeñak bere etxean

lau seme zituen,

lauak ain langilleak,

ain mutill azkarrak,

non beste alakoak

oi dira bakarrak.

Falta bakar bat zuten,

bañan au aundia,

eta zan lauak elkar

ezin ikusia.

Etxean iskanbilla

ikusirik, aita

txit triste egoten zan,

aiek ala naita.

Jainkoak lagundurik,

egun on batean

pensamentu bat zaio

etortzen oean.

Beregana deiturik,

esaten diote:

«Nere seme maiteak,

adi nazazute:

ebaki beazute

makilla me bana,

ea gero etorri

lauak neregana».

Obeditu zioten

bere lau semeak,

baita ere eraman

beren makill meak.

Orduan esan zion

seme bakoitzari:

«Puskatu bear dirak

makill ori niri».

Laister zuen bakoitzak

berea puskatu,

lan onek ez zituen

txit asko nekatu.

«Orra –esaten die–,

orra zein errazki

bakoitzak egin duen

makilla bi erdi.

Orain beste lau makill

bear dira lotu,

eta beaituzute

loturik puskatu».

Egiten dute sorta

beren makillakin,

ezin puskatu dute

lauen indarrakin.

Ari dirade lertzen

gaisoak alferrik,

ez da puskatutzeko

lauetan indarrik.

Orduan zien aitak

semeai esan:

«Orra, nere semeak,

elkartea zer dan:

izaten bazerate

elkarrekin etsai,

zuek garaitutzeko

askoko da nornai;

baña makillen gisa

elkarturik ongi,

ez dituk gai izango

zuentzat amabi».

ANTON ETXE-GALGARRIA

Ustez beti jardungo

zuela lanean,

ofizio batean

ez bazan, bestean,

artu zituen Anton

etxe-galgarriak

ofizio-mot asko,

ez bazan guztiak.

Arotzaz gañera zan

errementaria,

argiña, kapagiña

eta dendaria;

gero berrriz gañera

zan zapataria;

itz batean, Anton zan

bear zan guztia.

Eziñ esan diteke

zuekan fantesia,

ez ere errikoak

zien enbidia.

Bere auzoan zuen

gizon bat argia,

izengoiti-emalle

guztizko andia.

Onek esaten zuen

karrikan, ferian,

lagunakin arkitzen

zan toki guztian:

«Apostura egingo

diot edozeñi,

eta, ala nai badu,

Antoni berari,

asmatzen derala nik

zer zaion gertatzen

lau urteren barrenen,

ez bada len iltzen.

Ez du jatekorika

izango etxean,

ez ere jakirika

sartzeko eltzean.

Ofizio bat ongi

bear da ikasi,

ez milla ofizio,

eta millak gaizki».

Oraindika lau urte

ez ziran pasatu,

onek esan zuena

bera zan gertatu.

Antonek ezer ongi

ez zuen egiten,

eta asi zitzaion

jendea atzeratzen

alako moduan, non

ez zuen iñondik

illabete osoan

egun biko lanik.

Auzokoak esaten

zuen orduantxe:

«Sarri asiko zaigu

Anton etxez etxe».

Argatika beñere

ez da bear aztu:

bi ofiziok iñor

ez du aberastu;

eta bitatik gora

dituzten guztiak,

izan oi dira beti

etxe-galgarriak.

ARRATOIA ETA
SAGUEN BATZARREA

Zapiron ill ezkeroz,

sagu ta arratoiak

millaka sortu eta

zeuden guztiz joiak,

zeren, beste katuen

beldurrika gabe,

ziraden beren etxe

guztiaren jabe.

Baña illobatxo bat,

txit mutil sendoa,

Zapironek bazuen

bere antzekoa.

Denborak egin zuen

guztiz eiztaria,

egun oro bazuen

lanaren saria.

Ernaia zan, bortitza,

gañera katarra,

bere aitona bezin

mutiko azkarra.

Goizean, arratsean,

ordu guztietan,

usaika an zebillen

beti zokoetan.

Ez zuten arratoiak

besteaz beldurrik,

ikaratzen zituen

onetxek bakarrik;

zere, estu-estuan

arkitzen baziran,

beste edozeñekin

burrukatzen ziran,

eta omen zituzten,

–ala det aditu–

bein baño geiagotan

zenbait elbarritu.

«Katar deaurru ori

baldin iltzen balitz,

–esaten zuten–, ongi

ginduzkek gu anitz;

ikusia zeagok

segurki bestela,

ezin biziko gaituk

luzaro onela.

Atera nai badegu

jatera zulotik,

an diagu gañean

ortzak agerturik.

Ez bagerade berriz

irteten lenbailen,

sarri asiko gaituk

elkar jaten emen».

Oien artean zan bat

biziro andia,

bizar luzea eta

txit ille zuria;

urte asko zituen

zan asko jakiña,

mairan jan izan zuen

lau bider iriña.

Onek esaten die:

«Baziakiat nik

nola gindezkean gu

atera emendik,

baita ere biurtu,

zein-ta dan azkarra,

egiten diogula

burla eta farra:

bein baño geiagotan

ikusi dedanaz,

lo egiten dik beti

katarrak egunaz;

lepoan kaskabel bat

ifintzearekin,

iges egiten erraz

dek soñuarekin;

lokarriaz lotutzen

ez dek gaitz lepoa,

zergatik nere ustez

pisua dik loa».

Guztiai zitzaien

ongi iduritu,

baña iñork ez zuen

beretzat aditu.

Batak esaten zuen:

«Ni nago gogorra»,

besteak: «Ni itsua»,

besteak: «Ni gorra».

Edozeñek ematen

oi du konsejua,

baña nork egiten du?

Or dago kontua.

ATSOA ETA ARKAKOSOA

Gure goiko bizitzan

bizi zan atsoa,

zan elizarakoia,

zan Jaungoikozkoa.

Beti mar mar zegoan

etxean, elizan,

beti paternosterrak

esaten ari zan.

Ez zituen utzitzen,

zernai gerta zedin,

naiz katarroa izan,

naiz sabelean miñ,

egun oroko meza,

errosarioa,

eta bezper-ondoren

zan kalbarioa;

baña zuen gaisoak

eraman txikia,

edozein gauzak zuen

estutzen guztia.

Egun batez ari zan

errabiz atsoa

ezin arrapaturik

gonan kukusoa.

«Zital orrek ez dirak,

–zegoan esaten–

oean, ez kanpoan,

pakerik ematen;

ez diat igarotzen

beñere egunik,

Jaungoikoari otoitz

egin gabetanik,

ire ortzetatika

utzi nazan arren,

ala edo onela,

ni libre lenbailen».

Itz oiek aditzean

nengoan pensatzen

zer gauzak Jainkoari

zaiozkan eskatzen.

Sentitzen det onetan

negar-intziria,

lasterka noa gora;

odolez bustia

topatzen det atsoa

etziñik lurrean,

alkitik eroria

sukal-bazterrean.

Salto egin ondoren

gonatika gora, arkakoso gaiztoa

igo zan lepora.

Atzera egin nairik

iges egiteko,

eta gero lurrean

oñakin iltzeko,

erori ta jo zuan

erruz su-burnia,

eta idiki zion

buruan zauria.

Orduko aren oju

eta deadarrak!

Gañera ark egiten

zituen negarrak!

Ordu bi gutxienaz

egon zan onela,

zirudien larrua

kentzen ziotela.

Negarrak utzi eta

asten da atsoa

arra eta demoka,

zeren kukusoa

egise joan zitzaion,

eta arratsean

beldur zan izan zezan

berekin oean.

Au da gertatzen dana

kristau askorekin,

ezin duten orduan

nai dutena egin;

baña engañatutzen

dirade gaisoak,

gizonak, agureak,

andreak, atsoak,

baldin uste badute

gure Jaungoikoak

entzungo dituela

aien errezoak,

igesi bidaltzeko

udan kukusoak,

ez badira garbitzen

etxeko zokoak.

Gure oroitzak dira

gauza txit ederrak,

ez ordea bagera

otoitzle alferrak.

Errezoak egiten

diran bitartean,

jardun bear du beti

bakoitzak lanean.

Ez badegu ereiten

soroan azia,

ez zaigu etorriko

zerutik garia;

eta, badaukatzigu

zikiñak zokoak,

ez zaizkigu faltako

tximitz kukusoak.

ASTOA ETA IGELAK

Asto bat zijoan bein

egur-zamarekin,

pentsamentu illunak

egiñaz berekin.

Bide luzea zeukan,

pisua zan zama,

ogei urte baziran

il zala aren ama.

Gañera zeukan guztiz

andia gosea;

ez zan milagro triste

gaisoa joatea.

Zingiradi batean

orra non da sartzen,

eta, arrantz egiñaz,

asten da esaten:

«Madarikatua, bai,

madarikatua

Jainkoak niri eman

diraden patua!».

Au entzutean, ango

igel kantariak

itxi omen zituzten

beren belarriak,

ez aditzeagatik

aren deadarrak,

zeren bestela lertu

nai zituen farrak.

Batek esaten dio

saietsera joanik:

«Ez dago emen, jauna,

erremediorik;

ona gu ere nola

geran emen bizi:

jaio giñan ezkeroz

ez degu ikusi

beste gauzarik, baizik

loia eta ura,

ez izanagatika

guztiz oien gura.

Onelaxe Jainkoak

dauka agindua,

ez balitz bezela da

guretzat mundua;

eta jakin bear du

bere mesedeak:

millaka, diotenez,

dira abereak,

bizitzen diradenak

lur-pean sarturik,

ikusten ez dutela

sekulan argirik.

Aiek beti kontentu

omen dira ala;

ez degu izan bear

guk ere onela?

Bai, guk beti daukagu

umore alaia,

ezin egingo degu

berdin gure naia;

konparatuaz aien

suertearekin,

kontentu izango da

nor berearekin.

Au da gertatzen dana

munduko gaitzakin,

baldin neurtzen badira

andiagoakin.

Zu emen zaude orain

zingiran sarturik,

eta ateratzeko

ez dezu kemenik».

Birauka asitzen da,

baña «Txito, txito!

–igelak deitzen dio–

Begirozu ito!

Gaur zure ez-bearra

guztiz da andia,

baña ez da oraindik

galdua guztia.

On da jakin dezazun:

da pazientzia

gaitz andia egiten

duena txikia.

Norbait etorriko da

ortik edo andik,

lagunduko dizuna

irteten emendik».

Au aditu ondoren,

aren mesedea

asi zan piskabana

artzen asnasea.

Egon zan geldi-geldi

denbora luzean,

gañeko zamak zeukan

uraren gañean.

Indarrak zitzaizkion

piskaka etorri,

eta irteteko gai

orra non zan jarri.

Zingiratik kanpora

atera zanean,

astoak esan zuen

bere barrenean:

«Nik emen ikusten det

gaur nere burua,

aditu deralako

igel-konsejua;

bestela, jira-bira

arras nekaturik,

zingiran geldituko

nintzan ni itorik.

Ez det nik, ez, aztuko:

da pazientzia

gaitz andia egiten

duena txikia;

eta mundu onetan

nai duenak bizi,

zernai gerta dakion

ez du bear etsi».

ASTOA TA TXAKURRA

Asto bat, zamatua

alportx andiakin,

zijoan feriara

nagusiarekin.

Etxeko artzanorak,

naiz bai, naiz ez deitu,

beti-beti ondotik

oi zion segitu.

Ibilli ziranean

iru bat legoa,

gure nagusi orrek

sentitzen du loa.

Gelditzen du astoa

bide-bazterrean,

an bazkatzen dabillen

lo egin artean.

Etziten da soroan,

asten da zurrungaz,

oroitu gabetanik

astoaz, ez zamaz.

Bazebillen astoa

soroan bazkatzen,

eta txakurrak zion

atzetik jarraitzen;

baña, nola astoa

zan guztiz andia,

atzeman ezin zion

ortzaz janaria.

Orduan bi eskuak

gorontz altxaturik,

asitzen da ibiltzen

txutika jarririk;

eta asto gaiztoak,

altxarik bizkarra,

egiten zion beti

burla eta farra,

esaten ziolarik:

«Au bai komedia!

Dirurik itsuaren

txakur dantzaria».

Eta onek esaten

dio astoari:

«Piskatxo bat, maitea,

berontz makur ari!».

Onela dabiltzala

poliki jostatzen,

leoi bat basotika

zaie ateratzen.

Artzanora lasterka

badijoa andik,

utzitzen duela an

astoa bakarrik;

onek egiten dio

ari deadarra,

ark berriz urrutitik

egiten du farra.

Asto gaisoa il zan,

ez dago dudarik,

eskarmentu eder au

guztioi utzirik. Besteak laguntzea

guri nai badegu,

guk ere besteai

lagun beaiegu.

ERLIKI-DUN ASTOA

Asto bat, zamatua

guztiz erlikiaz,

zijoan iñon ezin

kabiz fantasiaz,

zergatik, zutenean

jendeak ikusten,

belauniko ziraden

bereala jartzen,

eta bide zitzaion

buru artan jarri

egiten ziotela

belauniko ari;

argatika zeraman

guztiz goratua

eta aizez betea

gaisoak burua.

Onela ikusirik

esan zion batek:

«Agur oiek iretzat

dirala uste dek?

Ez dek besterik falta,

baizika astoa

adoratzea ala

nola Jaungoikoa!

Makurtu ezak ire

aizezko burua,

ez dituk agur oiek

iretzat, kaikua!

Ez al dakik dijoala

kutxa bat gañean

erlikiaz betea

ire bizkarrean?».

Zenbat asto badira

gizonen artean!

Arkitzen diranean

enpleo batean,

sinistatzen oi dute

gure kortesiak

dituztela gugandik

aien mereziak;

eta gero, galtzean

beren enpleoak,

gelditzen oi dirade

len bezin astoak.

LEOIA ETA ASTOA

Leoi andi bat zan bein

goizetik atera,

asto bat bere lagun

arturik, eizera.

Artzai-txaol batean

uzten du astoa,

bide-txidor batera

bera badijoa.

Astoak bear zuen

andik arrantz egin,

leoiaganontz eiza

guztia joan zedin;

ain gogoz egiten du

astoak arrantza,

non zuen leoiaren

orruaren antza.

Abereak dabiltza

batetik bestera,

eta gero dijoaz

bide-txigorrera.

Astoak sartu zien

alako beldurra,

non ez zuten ikusten

begiakin lurra.

Jaten ditu leoiak,

utzirik ezurrak,

usaiez ase ditzan

astoak sudurrak.

Ezurrak ikustean,

esan emen zuen:

«Piska bat lentxeago

egon banintz emen,

ez nuen, ez, utziko

bakar bat bizirik,

ez zezen, ez kata-motz,

ez otso, ez artzik».

Aditu zuenean

fanfarroikeria,

leoiak egin zuen

algara aundia.

Onen tripa betea

gelditu zan eizez,

astoarena berriz,

len bezela, aizez.

Farra eragiten du

gizon beldurtiak,

esaten asten bada

bere balentiak.

TXIMUA LOTSATURIK

Egazti eta arrai,

abere guztiak,

deitu omen zituen

Jupiter andiak,

eta esan zioten

far irriarekin:

«Zertarako zatozten

beazute jakin:

umerik ederrena

dakarkidanari,

emango diot nik gaur

lepande bat sari

zillarrezko letretan,

esaten duena:

Guraso guztietan

au dek abillena».

Badijoaz lasterka

guztiak etxera,

beren umeak artu

eta ekartzera.

Biurtutzen dirade

guztiak batetan,

dituztela umeak

beren bizkarretan.

Tximuak erakusten

du bere umea,

jaio berria eta

gañera emea.

Jupiter asitzen da

eztanda egiten,

duenean alako

figura ikusten.

Lertu nai dute ere

abere guztiak

farraz eta algaraz

txiki eta andiak.

Tximu gaisoa arras

zaiote lotsatzen,

eta da Tetuana

iges andik joaten.

Nolatan atrebitu

zan eramatera

ume itsusi ura

guztien aurrera?

Zergatika ez oi da

ume itsurik,

bere gurasoentzat

ederra ez danik.

JUPITER ETA ASTOA

Jupiterri, zeña dan

jaungoiko falsoa,

kejatu zitzaion bein

biziro astoa:

«Ez dakit –esan zion–

nola dan astorik,

baratza-zaia nausi

izan nai duenik.

Egun oro narama

plazara berekin,

aza, porru, tipula

eta letxuakin.

Oiek saldu ondoren

biurtzen naiz nekez,

arras zamaturika,

etxera, gorotzez.

Ezer ere jan gabe

nabill erdi illa,

goitik bera sentitzen

derala makilla».

Astoaren negarraz

Jauna da kupitzen,

eta tellagin bati

an dio bialtzen.

Laster biurtzen zaio

berriz Jupiterri,

esanaz: «Tellagiñak

iltzen narabill ni.

Jan gutxi ematen dit,

makil-golpe asko,

nonbait eraman beat,

jauna, zenbait txasko!

Emen nator berorri

berriz eskatzera,

arren, bidal nazala

beste etxe batera».

Larru-zale zar bati

bidaldutzen dio;

astoari obeki

ez dijoakio.

Biurtu zan lasterka

berriz kejarekin,

eta jaunari zion

onela itz egin:

«Jauna, larru-zaleak

zamatzen nau erruz

egun oro idi, bei

eta zaldi-larruz.

Nere uste guztian

dauka deseoa

zamaz lerturik illa

ni ikustekoa;

nola nere larrua

dan aski andia,

nerekin egin nai du

segurki zagia».

Jaunak, entzunik aren

itz negargarriak,

itxi ziozkan arras

bere belarriak,

esaten ziolarik:

«Emendik aurrera

ez datorrela iñor

keja ematera;

ez naiz iñortxoz ere

berdin kupituko,

beren patuarekin

dira geldituko

asto eta txerriak,

mandoak, zaldiak,

gizon eta abere

diraden guztiak».

Iñork ez du estimatzen

bere suertea,

ustez dala besteena

askotzaz obea.

MEDIKU ITZ-ONTZIA
ETA ERIA

Eri bat guztiz gaizki

zegoan oiean,

eta, pulsua ongi

artu ondorean,

asten zaio esaten

bere medikua:

«Gaizki iduritzen zat

gaur zure pulsua:

indarrika ez dauka,

eta bitartean

eun golpe daukatzi

minutu batean.

Sendatu ziñalako

zerade zu poztu,

eta zerbait jan dezu,

edo zera oztu.

Alferrik ukatuko

dirazu zuk niri,

zerbait onelakoxe

pasa zazu zuri;

bestela, seguru naiz,

ez daukat dudarik,

aterako zindudan

nik gaitz onetatik.

Milla atera ditut

nik nere denboran,

ez da bat bakarrika

beste mundura joan.

Gauzarika onena

izango da emen

zure konfesorea

deitzea lenbailen;

ongi dakizu, iñork

esan gabetanik,

ez dakarrela iñoiz

gauza onak gaitzik».

Asarretutzen zaio

onetan eria,

eta esaten dio:

«Berritsu andia,

zertan ari zerade

aitzakia billa?

Gaitz onetatik zuri

il zaizkitzu milla.

Ez det jan, ez naiz oztu,

ez det izt bat egin,

ez orain, eta ez len,

ez bada zurekin.

Zure betiko itza

eta erausia

jakizu asko dala

iltzeko eria.

Zure aitzakiakin

zoazkit emendik,

ez det nik sendatzeko

mediku bearrik.

Beti esan dirazu

ezer ez derala,

eta orain diozu

gaizki nagoala?

Badakit nik zer dedan,

ez nago ain gaizki,

erausi gutxirekin

jarriko naiz ongi».

Burua makurturik

medikua joan zan,

eta gero eria

laster sendatu zan.

Itz gutxi, begi ona,

andia zentzua,

oiek egiten dute

ona medikua;

baña oraindika da

mediku obea

osasunari ongi

kontu egitea.

MANDO ZAMATUAK

Bi mando zijoazen,

biak zamatuak,

bata eta bestea

elkarri lotuak.

Bata zijoan arras

ederki jantzia,

zinta, kaskabel, lumaz

betea guztia;

atzetzika zintzillik

zeukan joaleak,

iduki oi zituen

airean kaleak;

bizkarrean zeraman

urre-zama andia,

ongi botatzen zion

jendeak begia.

Bestea lotsaturik

zijoan arlotez,

zamatu zutelako

zaku-garagarrez.

Ez ziran nerekiko

arrotzeko galak,

bizkarrean zituen

garagar-kostalak.

Irteten zaiozkate

lapurrak bidean,

mando ederragana

zuzen-zuzenean.

Ostikoka asten da

egiñaz irrintzi,

eta alderatutzen

ez die nai utzi,

beldurrez geldi dedin

jantzi gabetanik,

bota zuen bezela

amak sabeletik.

Nola zituzten txispak

lapurrak berekin,

ill eta joan ziraden

diruak arturik,

ukitu ere gabe

bestea utzirik.

Au ikusi ondoren,

bigarren mandoak

esan omen zituen

itz onelakoak:

«Deaurru-etxeraño

bijoa jantzia,

laburtu bear badu

onela bizia;

naiago det eraman

askoz garagarra,

ezen ez urre-zama

edo naiz zillarra».

AZERIA ETA MATSAK

Zintzillika daudela,

ditu azeriak

ikusten mats-mordoak,

eldu ori-oriak;

jartzen da begiraka

gaisoa goseak,

badabiltzkio tripak

jateko zaleak.

Saltoka asitzen da

alegin guztian,

ordu bian badabill

ezin iritxian.

Ikusi zuenean

ez zala protxurik,

matsai esan zien,

begia jasorik:

«Zaute, zaute, mordoak,

zaute osto-pean;

ez zerate oraindik

jarri sasoiean».

Zerbait nai eta ezin

badegu iritxi,

azeriak bezela

bear degu utzi,

«Zaude, zaude –esanaz–,

zaude or berean,

zergatika ez zera

jarri sasoiean».

LEOIA ETA ARRATOIA

Leoi baten atzapar

andi zorrotzetan

arratoi bat zegoan

guztizko penetan,

ez zergatik jan zion

gazta, txorizoa,

bai zeren kentzen zion

gabetako loa

ordu guztietako

aren ibilliak,

uzten ez ziolako

itxitzen begiak.

Negarrez asten zaio

barkazio-eske;

uzten dio, esanaz:

«Orra; baoake».

Ozta illabete bat

oraindika joan zan,

orra non leoi ori

erori zan tranpan.

Asitzen da egiten

alako orruak,

non ikaratzen ditu

ango inguruak.

Ezagutu ondoren

orruan leoia,

lasterka an dijoa

gure arratoia.

Ortzakin bereala

du soka puskatzen,

eta tranpatik libre

du leoia uzten.

Nork esan leoiari

orduan bizia

eman bear ziona

zala arratoia?

Argatika munduan,

andi izan arren,

ez daki batek noren

bear izango den.

OTSOA ETA ARTZANORA

Otso andi bat mendiak gora

zijoala goiz batean,

artzanor andi batekin topo

egin zukean bidean;

zeuden lekuan gelditu ziran

biak elkar ikustean.

«Adiskidea –dio otsoak

agur andi bat egiñik–,

noiz ezkero zu onen goiz emen

zure ardiak utzirik?

Ez zera, ez, gaur motibo gabe

apartatu artaldetik».

Artzanor orrek erantzun zion:

«Nai nuke egon zurekin,

aurrera nola bizi beagun

biok dezagun itzegin;

zuk nai badezu, nere partetik

izango nuke atsegin».

Ikusi zuen otso andiak

zeukala ark lepandea,

artzen ziona lepo guztia,

burni-arantzez betea,

eta ez zala orduan erraz

arekin burrukatzea.

Lotsa zan baño beldur geiago

bere barrenen sentirik,

«Gusto orixen –erantzun zion–

gaur bertan izan nai det nik;

eser gaitezen ementxen bertan

izan ez dedin esparik».

«Iduritzen zat –dio artzanorak–

dala guretzat obea

aurrera biok len degun baño

obeto elkar artzea,

batak besteari esanaz beti:

Agur, nere adiskidea!

»Nork izango du, esan zadazu,

bizi guztian gogoa,

beti barrenen idukitzeko

elkarrentzat gorrotoa,

ta letagiñaz puskatutzeko

bata besteari lepoa?

»Ez dagokio beste aldetik,

esan bear da egia,

zu bezalako indartsu bati

persegitzea ardia,

zergatika da aberetxo bat

ona eta izutia.

»Zuretzat askoz, dudarik gabe,

dira kontresta obeak

leoiak, artzak ta kata-motzak,

eta basoko urdeak;

oiekintxe zuk egin beaituzu

aurrera zure peleak».

«Arrazoi dezu –dio otsoak–;

ez duenari indarrik

lotsagarri da gaitz egitea

ta ez uztea bizirik;

ez det geiago alakoakin

nik izan naiko konturik.

»Ematen dizut itza egiaz

ez naizela ni aurrera

joango emendik zure alderontz

zure ardiak jatera,

baizika zuek bisitatuta

zuen ordenak artzera».

Orduan elkar despediturik

biurtu ziran etxera,

bata bestearen beldurrik gabe

soseguz asnas artzera,

eta kuidado guztitik libre

deskansuz lo egitera.

Egun batzuek igaro eta

asi zan ardi kontatzen,

eta artzanora, ikusirika

ari zirala bakantzen,

len bezin berri asi izan zan

egun eta gauak galtzen.

Gaitz egiteko griña gaiztoa

batek badakar jatorriz,

gaztetandika ez badu uzten,

gaitza egingo du berriz,

naiz bere itza eman dezala

milla eta milla aldiz.

MENDIA AURGITEN

Turmoiak ortik, tximist emendik

ikusirika, jendea

egun batean bide zegoan

arras beldurrez betea,

eta, egiaz, posible etzan

sosegurik izatea.

«Dudarik gabe –esaten zuten–

juizioko eguna

da aditzera tormenta onek

guri ematen diguna,

bear bezela prestatutzeko

egin zagun al deguna».

Onetan norbait badator eta

orra nun duen esaten

txit urrutian mendi andi bat

omen dagoala aurgiten,

onetarako deadar aiek

dituela ark egiten.

Ikara utzi alde bat eta

jendea dago ixilik,

zer gauza andik bear ote duen

atera aren barrendik,

zergatik gauza txikirik ezin

diteke irten menditik.

Badator norbait berri andia

jendeari ematera:

dala mendiaren sabeletika

sagu txiki bat atera;

au aditu ta jende guztia

juan zan algaraz etxera.

Onela gerta oi da, kristabak,

maiz urrutiko gauzakin,

argatika guk bizi beagu

gure errepain zarrakin,

geldi ez gaitezen, asko bezela,

gero txalma andi batekin.

Urrutitika egiñagatik

intxaurrak soñu andiak,

alderatuta izan oi dira

askotan intxaur txikiak;

egia andi au erakutsitzen

digu esperientziak.

AIZKORA ETA KIRTENA

Egurgille bat sort egitera

joan zan basoan barrena,

eta bidean galdu zitzaion

aizkoratika kirtena.

Sort egiteko beste berri bat

egin nairik aizkorari,

gaia eskatzen asi zitzaien

an zan arbol bakoitzari.

Iñork ez zion gairik eman nai,

eta arteak bakarrik

adar metxo bat eskeiñi zion

gaiso artaz kupiturik.

Kirten berria egin ondoren

sartzen dio aizkorari,

eta golpeka asitzen zaio

arte arixe berari.

Au ikusi ta asten dirade

zumarrak eta lizarrak

arte onaren kontra egiten

oju eta deadarrak:

«Asto andia –esaten die–,

ez al ekien oraindik

egurgilleak bizi dirala

guk galtzen degun bizitik?

Orra zer esker ematen dian,

orain asi dek igandik,

sarri ez geatzik bat bakarrika

basoan utziko zutik.

Iri bakarrik egin bazian,

tontotzar orri, kaltea,

ezer ez uen; baña guretzat

ez dek izango obea».

Bere etsaiari eman badio

noizbait norbaitek eskua,

len edo gero ikusiko du

galdurik bere burua.

ERBIAK ETA IGELAK

Abarrotsak erbiak

ditu ikaratzen,

eta lasterka iges

asten dira joaten.

Anitz ikara andi

baten ondorean,

bein esan omen zuten

elkarren artean:

«Ikaraz laborrian

beti egotea,

egia esateko,

ez da bizitzea.

Goazen emendik, goazen,

zingira batera,

geren buruak bota

eta itotzera.

Zertarako Jainkoak

ginduen erbiak

egin mundu onetan

onen beldurtiak?».

Aien golpearekin

guztiak batean

sartu ziran igelak

ikaraz loi-pean.

Ikusi zutenean

pesta au erbiak,

«Oien parean gaituk

soldadu aundiak»

esaten dute, eta

guztiak bertatik

irten ziran kanpora

zingira artatik.

Onela egiten da

gure suertea

txarragoen aldean

zan baño obea.

LEOIA ETA AKERRA

Txarak eta mendiak,

beak eta goiak

ongi ikusirika

goiz batez leoiak,

esan zuen beregan:

«Neabilk alperrik,

ez diat arkituko

berdin gaur nik eizik».

Zañak jaten asi zan

iltzeko gosea;

onetan aditzen du

akerraren bea.

Gora begiratzen du

eta du akerra

ikusten arkaitz-puntan,

dan bezin ederra.

Nola ara leoia

joan ez zitekean,

kokorika jarririk

aitzaren oñean,

asten da betik gora

akerrari deitzen:

«Jatxi zaitez lenbailen,

nazu ikaratzen.

Perill andian zaude

or, nere maitea;

polikitxo jatxiaz

etorri zaitea.

Obe da muskilla jan

emen seguruan,

ezen ez elorria

zu zauden lekuan».

«Noiz ezkero –akerrak

dio goitik deitzen–

zu akerren perillak

zaitu ikaratzen?

Zalameriakin ni

ez naiz engañatzen;

zu or txit ongi zaude,

ni txit ongi emen».

Nork itzegiten digun

eta zer fiñekin,

al badegu, lendanik

bear degu jakin.

TXABERAMA ETA ARRANOA

Txaberamak darama

gañean maskorra,

barekurkullo gisa

baña txit gogorra.

Arra bat ibiltzeko

bear ditu noski,

nik ikusi dedanez,

egun bat edo bi.

Arranoa ikusi

eta egun batez

ojuka esan omen

zion, diotenez:

«Mesede bat eskatu

bear dizut zuri:

egako lezioak

ekaizkitzu niri,

ikusteko an goitik

dan zeru guztia,

illargia, izarrak

eta eguzkia;

oiek ikusi eta

jatxizean berontz,

ibilliko naiz gero

orrontz eta onotz;

ez da izango iri,

ez erri txikirik,

egan ikusi gabe

utziko dedanik».

Arranoak izkuntz au

aditzearekin,

nai omen zuen bertan

algaraz ler egin.

Erantzun omen zion:

«Jainkoak airean

nai du ni ibiltzea,

zu berriz lurrean».

Txaberama badago

bere temarekin;

artzen du arranoak,

darama berekin.

Odeietatik gora

eraman ondoan,

asten zaio galdetzen

kontentu dagoan.

Ezetz, esaten dio,

beldurrez beterik,

eta jatxi dezala,

arren, goi artatik.

Orduan arranoa

zaio asarratzen,

batetan uzten dio,

arkaitz bat du jotzen,

eta, izanagatik

guztizko gogorra

bere bizkar gañean

zeraman maskorra,

milla puska egin zan

arkaitza jotzean.

Arranoak goitika

zion bitartean:

«Eskarmentatu bitez

jende temosoak,

buru arroak eta

enbidiosoak,

ikusirik onela

zer zaien gertatzen,

zeren konseju onak

ez dituzten artzen».

ASTO LEOI-LARRUZ JANTZIA

Astoak leoiari

enbidia zion,

eta pensamentu bat

burura zitzaion:

leoi-larruz jantzirik

mendira irten zan,

an sortu zuen festa

ikustekoa zan!

Otsoak, basurdeak,

artzak, azeriak,

astoaren igesi

zebiltzan guztiak.

Orra non artzai batek

bere etxolatik

zein dan ezagutzen du

belarri-ertzetik.

Artzen du makilla bat,

badijoakio,

golpeka bereala

erasotzen dio.

Asitzen da astoa

miñez arrantzaka,

abereak dijoaz

argana presaka,

zergatik egin zuen

gaisoak arrantza,

baldin bazuen ere

leoiaren antza.

Ikusi zutenean

lurrean astoa,

arras elbarriturik

makillaz gaisoa,

leoi-larru zar batez

erdi estalia,

eta ortzen artean

zeukala bizia,

eztanda egin nairik

omen ziran asi,

ikusirika noren

zebiltzan igesi.

Zenbat asto ez dira

munduan ikusten,

leoiaren papera

dutenak egiten,

eta, kentzen bazaie

larrua gañetik

gelditzen diradenak

arras lotsaturik?

ORIÑA ETA AIENA

Zangak aditu eta

landetan oriñak

egiten ditu iges

bere alegiñak.

Or salto, emen salto,

lertzen ibillirik,

ezin arkitu zuen

iñon estalperik.

Estutasun onetan

zanean ikusi,

aien-pean jarri zan

txakurren igesi.

Nola bait-zan aiena

guztizko txikia,

kokorika bildurik

zegoan guztia;

aren fortunarako

ostoak andiak

zeukazkien aienak,

eta ugariak.

Seguru zegoala

beregan ustean,

osto jaten asi zan

faza ederrean;

eta gure oreña

alderdi batetik

agerian jarri zan

uste gabetanik.

Nola dituzten kastaz

eiztari txakurrak

txit zorrotzak begiak,

zorrotzak sudurrak,

usaia sentiturik

die begiratzen,

ikusten dute eta

bertan arrapatzen;

pustatu zuten oreñ

esker gabekoa,

jaten ari zalako

matsaren ostoa.

Alako mesedea

artu ondorean,

eta ostorik gabe

aiena uztean,

oreñak izan zuen

ongi merezia

tzakur aien ortzetan

uztea bizia.

Len edo gero beti

gure Jaungoikoak

gaztigatzen oi ditu

esker gabekoak.

EIZTARIA ETA ZAKURRA

Pinto erbi-zakurra

txit zan eiztaria,

beñere ez zitzaion

faltatzen zauria;

basurdeen eizera

zoan bakoitzean,

odola zeriola

sartzen zan etxean.

Guztiz zartu zan Pinto,

eta orregatik

nausiak zerabillen

eizaren ondotik.

Egun batez atzeman

zuen basurdea,

baña ortzen artetik

joan zan aberea.

Nausiak deitzen dio

ojuka, dak, dak, dak,

arrapatzen du berriz,

sartzen dizka ortzak.

Nola bere aldetik

ez zan basatia,

igesi joanagatik,

mutill beldurtia,

asten zaio muturka

eramanik griñak,

eta sartzen diozka

bere letagiñak.

Uzten dio zakurrak,

iges egiten du;

zauriz betea Pinto

guztia uzten du.

Nagusiak, arturik

makill bat eskuan,

jotzen du bizkarrean,

jotzen du buruan.

Pinto gaisoa dago

lurrean etziñik,

negarrez deitzen: «Jauna,

ez daukat indarrik;

adiñ andiak dakar

indarren galtzea,

basurde ori berriz

da guztiz gaztea;

sei urte gutxiago

baldin banituke,

ori eta beste bi

nik ilko nituke.

Oroitu bear luke

nere nagusiak,

oraindaño atzeman

ditudan guztiak,

il ditudala beti

txiki eta andi,

eta egun batean

ill nituela bi.

Baña gaur bakarrik da

berori oroitzen

lenago zein nintzan ni,

ez orain zein naizen.

Ongi esan nezake:

auxen bai pagua!

Onen leial izana

daukat nik damua!

Baña ez, gaizki diot;

zakurren jabeak

ez dirade guztiak

onen eskergeak;

berori bezelako

nagusiagatik

errepañak diola

sinistatzen det nik:

Esker gabeetatik

sekula guztian

ez esperatu ezer,

bazaude premian».

BADA JAUNGOIKO BAT

Zerua eta lurra

eta itxasoa

dagozkigu esaten

badala Jainkoa;

iñork sekulan balu

onetan dudarik,

ez luke bere buru

esatea baizik:

«Beti argi emanaz,

len bezin andia,

egun oro ikusten

degu eguzkia;

urteak joanagatik

millaka pasatzen,

len bezelaxe digu

argia ematen.

Nork egin ote zuen

–zer arrigarria!–

beñere akabatzen

ez zaigun argia?

Nork, igaroagatik

egunak, urteak,

gorde-arazten diozka

lenengo bideak?

Baldin irteten balitz

bide aietatik,

ez litzake gelditzen

gizon bat bizirik;

piska bat joaten balitz

arontz eguzkia,

laster lezake otzak

il mundu guztia;

eta onotz baluke

pauso bat ematen,

bereala beruak

ginduke itotzen.

Ondarrak ez baleza

geldi itsasoa,

orobat litzateke

mundua itoa;

baña, Jaungoikoaren

ordenak arturik,

beñere igarotzen

ez da ondarretik».

Baldin noizbait norbaitek

nai baluke jakin

lenbiziko gizona

zeñek zuen egin,

bijoa aditzera

jakintsun andiak,

eta ikusiko du

zer astakeriak

aien mingañetatik

dituen aditzen,

eta nola len bezin

illun dan gelditzen.

Galde bizaie nola

guk mundu guztia

ikusteko asko degun

begiko ninia;

nola odoiak gora

joaten dan artea,

dan posible ain azi

txikitik sortzea;

nola, irten bezala

txitoa arraultzetik,

ez duen utsegiten

mokoka alerik;

nola enadak egin

oi duten kabiak,

arriturika uzten

dituzten guztiak.

Zer erantzungo dute

gizon jakintsuak,

gauz oietan badira

gu bezin itsuak?

Atozkit onontz orain

zu, gizon zoroa,

ukatzera oraindik

badala Jainkoa.

Eriotzeko orduan

aditzen badizut,

egia diozula

sinistuko dizut;

orduan, nere perill,

ao orretatik

Jainkoaren izena

adituko det nik.

Osasuna danean,

bai ere indarra,

gizonak egin oi du

Jaungoikoaz farra;

baña galtzen baditu

bat eta bestea,

orduan aitortzen du

ark bere jabea.

Ez da mundu onetan

iñon naziorik,

Jaungoiko bat badala

aitor ez duenik;

azkenean mendiko

gizon basatiak

egi au sinistatzen

oi dute guztiak.

Bada, bai, Jaungoiko bat,

danik justuena,

zerua eta lurra

egin dituena.

Zuk egin zenduen, bai,

nere Jaungoikoa,

lenbiziko gizona

zure antzekoa;

zuk egiñak dirade

eguzki, illargia,

izar ederrak eta

itxaso andia;

oiek ikusten dira,

gauaz ta egunaz,

alabantzak egiten

zure ontasunaz,

zure jakinduriaz

ta anditasunaz.

GAUZARIK TXIKIENETAN DA
AUNDIENA JAUNGOIKOA

Nork esan gure Jaungoiko onak

gauzarik txikienetan

poderiorik andienaren

muestrak dizkigula eman?

Au ikusteko istoria bat

on da nik konta dezadan.

Ingume zuri itsusi batek

oi ditu udaberrian

millaka arraultzak or-emen uzten

masust-arbolen orrian,

au jan dezaten, andik irtenik,

arrak alegin guztian.

Ala gertatzen da, zergatika,

ozta dirade irteten,

berealaxe asten dirade

gogotik ostoa jaten;

illabetean gutxienean

ez dira jaten gelditzen.

Ostoz aseaz egiten dira

beatza bezin lodiak,

eta orduan aiek aotik

botatzen duten lirdiak,

berak jiraka darabiltela,

uzten ditu estaliak.

Badirudite ezkur-aleak

orduan oso-osoak,

aur jostatzeko boltsa batean

norbaitek sartutakoak;

nork sinistatu, bear dutela

piztu gero onelakoak?

Udaberria datorrenean

asten dirade irteten,

txulo bat boltsan egin ondoren,

eta egoak zabaltzen,

zergatik boltsan diran artean

inguma dira biurtzen.

Gero arraultzak, amak bezala,

arbol-ostoan egiñik,

berealaxe, oientxen gisa,

gelditzen dirade illik;

gure bizia laburra dala

ez degu zer kejaturik.

Aien lirdiak, zeñak dirudi

armiarmaren sarea,

boltsa gisara dagoalako

du izena kapulea;

zirikuaren izena artzeko

falta zaio iruitea.

Ziriku au da zuria edo

arto-bizar kolorea,

gero bakoitzak ematen dio

nai baldin badu obea,

purpurarena jantzi beauena

baldin bada erregea.

Kolore gorri purpurarena

maskor baten barrenean

maskorra jaten gosez asi ta

txakur batek ondarrean

arki-arazo zuen, muturra

tintez busti zuenean.

Orra erregeen soñeko ederrak

inguma batzuen lana,

eta kolore gain-gañekoa

maskortxo batek emana;

au ikusi ta zein da gizona

aurrera arrotuko dana?

Oraindik balitz norbait munduan

nai ez duena sinistu

bear degula dudarik gabe

denboraz guztiok piztu,

sinistamentu milagrozko au

ingumak dio erraztu.

KUTUNA

Nere adiskidea,

bear dezu jakin

gertatutzen oi dana

munduan gurekin:

Iñor ez da kontentu

bere suerteaz,

enbidia gaiztoa

du batak besteaz.

Nekazariak dio:

«Zorionekoak

dira maiorazkoak

ta indianoak».

Oiek diote berriz:

«Pozezko bizia

munduan daramana

da nekazaria».

Medikuak nai luke

izan letradua,

onek merkataria

edo medikua;

ezkonduak ezkongai,

ezkongaiak senar,

ezagutzen ditut nik

onelako amar.

Nork ote dauka bada

arrazoi onetan?

Ez batak, ez besteak,

diot nik benetan;

arrazoi da beti

arkitzen erdian,

ez geiegian eta

ez gutxiegian.

Baldin geiegi badu

batek ondasuna,

geienetan faltatzen

zaio osasuna;

eta, nola au gabe

ez dan zori onik,

ozta arkitzen oi da

kontent aberatsik.

Pobreak oi du berriz

osasun andia,

apetitu azkarra,

janari txikia;

argatik bizitzen da

beti inbidiaz,

beti gaizki itzegiten

aberats guztiaz;

eta fortunaz bera

aberasten bada,

len baño gaizkiago

benturaz bizi da.

Begira zuk dakizun

gizon lodi ari,

nik ezagutu nuen

ura nekazari,

goizetik arratsera

beti aitzurrean,

osasun onarekin,

umore onean;

aberastu zan guztiz

Ameriketatik,

baña geroztik ez du

osasuna onik;

janak eta edanak,

lanik ez egiñak

emanak ditu orrek

gaur dituen miñak;

eta nola bait-daukan

odolak josia,

ill oro gutxienaz

bear du sangria;

amar legua oñez

egiteko, ark len

beste ainbeste ordu

geiegi zituen,

eta ezin liteke

gaurko egunean

ordubetean ere

ibilli bidean.

Zertarako dirade

gure ondasunak,

falta bear badigu

egin osasunak?

Ez da, ez da munduan

bear diru asko

pozez eta kontentuz

bizi izateko;

eta umore ona

daukanak naikoa,

non-nai dauka bizitza

zorionekoa.

Jainkoak ala nairik,

dirade txit gutxi

ezin ditezkeenak

lan egin ta bizi;

gañerakoak dira

alfertzar utziak,

lanika egin gabe

ongi bizi naiak.

Erleakin Jainkoak

digu erakutsi

nola bizi munduan,

nai bada ikasi:

dirade langilleak,

dira kontuzkoak,

ez digute esango:

Gero gerokoak.

Pozik jango luteke

gaisoak guztia,

ain neke andiz egin

oi duten eztia.

Baña oroitzen dira

badala negua,

orduko beautela

egin gordaidua.

Ala, ez dute jaten

daukaten eztitik

egun oro gaisoak

piskatxo bat baizik.

Eta, negu gogorra

etortzen danean,

jan ta lo antxen daude

deskansuz eultzean.

Mantentzen dituenak

aireko txoriak,

itsasoko arraiak,

lurreko piztiak,

ez du iltzen utziko

goseak gizona,

kontuzkoa danean

ta langille ona.

Izan ezkero jana,

edana, jantzia,

gañerako guztia

da erakeria.

Enpleo eta onrak,

aberastasunak,

dirade banidade

ta arrotasunak.

Nork duen zori ona

jakin nai badegu,

plazetara joatea

besterik ez degu.

Lana erruz egiten

duena astean,

an dabill dantzaz lertzen

kontentuz jaiean.

Ez da iñon festarik,

ez da merkaturik,

gogo badu ikusi

ez dezakeenik.

Nai badu ostatua,

nai badu kafea,

asko du lenbiziko

tabernan sartzea;

mai ona topatzen du

gogo onarekin,

eta ez zaio falta

norekin itzegin.

Asko du pasatzeko

ark egun guztia

txopin bat ardo eta

lau kuartoko ogia.

Ez du kotxe bearrik

ez ere zaldirik,

makilla bat asko du

baldin bada loirik,

or salto, emen salto

joateko airean,

oñak zikindu gabe

batere bidean.

Nekeak emanika

jateko gogoa,

txit ona arkitzen du

baba ta taloa.

Irteteko egun oro

erraz gorputzetik

onelakoak ez du

aiuda bearrik.

Lanari utzi eta

etxean sartzean,

pozten da emaztea

deika aditzean

umeai esanaz:

«Atozte etxera,

aita oraintxen dator

eta bazkaltzera!».

Errezatu ondoren

asten dira jaten,

guztia apetituak

ona du arkitzen.

Egiazki dirudi,

aiek ikustean,

aingeruak daudela

bazkaltzen lurrean.

An arkitzen dirade

poza ta pakea,

zori onekoa da

aien izatea.

Ongi balekiteke

andien bizia,

segur naiz ez lirake

aien enbidia.

Erran komunak dira

maisurik onenak,

jarraitu bitza ongi

bizi nai duenak;

oiek esaten dute

–on da jakitea–

dirudien guztia

ez dala urrea.

Kanpotik eder eta

barrendik itsusi

aberatsen etxeak

maiz dira ikusi;

askotan arpegia

egon arren farrez,

biotza arkitzen da

barrenen negarrez.

Jende aberats asko

ikusten ditut nik

etxea betea ta

ezer ezin janik,

purkagin, aiudakin,

izaiak atzean,

urtearen erdian

itziñik oiean.

Janari ez badie

ifintzen neurria,

biziari kendutzen

diote erdia.

Abertas izatea

zertako ote da,

gogoa izan eta

jan bear ez bada?

Zagia etxean ta

eperra espensan

eta ezin au jan eta

ezin andik edan!

Festetara joateko

bear dute jakin

zaldiak ongi dauden

edo al duten miñ;

zer denbora dagoan,

dakarren euria,

edo bortitzegia

al dan eguzkia.

Etxera ta askotan

antxen daude muxin,

eztula dutelako

edo buruan miñ.

Jaungoikoak mundua

onela du egin,

gaitza nai du dabillen

beti onarekin;

au onela izanik

dudarikan gabe,

nai luke batek izan

ona gaitzik gabe;

baña gizona dago

burutik jauzia,

nai badio irabazi

Jaunari auzia.

Zenbat aberats ez da

ibiltzen goizetik

denbora nola pasa

ezin asmaturik?

Eta zenbatek ez du

galtzen osasuna

ez jakiñika nola

igaro eguna,

janean, edanean,

joko, pikardian,

goiz eta arratsalde

eta gauerdian?

Emendikan oi datoz

ondoren samiñak,

gota, urdallekoa

eta beste miñak.

Ezkontza bear badu

aberatsak egin,

nobiak zenbat duen

lenaz beau jakin;

gero galdetuko du

ote dan ederra,

ez azkarra ote dan,

edo dan alferra,

ezkontza oietatik

ez naiz arritzen ni

onak ez irtetea

millatatikan bi;

emendika keja ta

andik oztasuna

goizetik arratsera

dijoa eguna.

Ekarri baldin badu

dotea andia,

dotearen neurrian

bear du jantzia;

dotea jaten da ta

jantzia gelditzen,

komediak orduan

dirade izaten.

Ongi jan, ongi edan,

bear aurrak azi,

senper orduan oi du

bakoitzak ikusi.

Oiturak ezin utzi,

zerekin izan ez,

zenbat ez dira bizi

gaisoak negarrez!

Esan zadazu orain

zuk, adiskidea:

zer da mundu onetan

suerte obea;

aberastasunakin

bizitza tristea,

edo ondasun gabe

bizi alegrea?

ARTZAI-KOPLAK

       Melibeo:

Titiro zu or zaude

faza ederrean,

luze-luze etziñik

pago-itzalean;

txirola jo ta kanta,

or zaude zalantzan,

Amarilis maitea

noiz etorriko dan;

gu berriz emen goaz

erritik igesi,

etxea eta lurrak

an ditugu utzi.

Gu negarrez gabiltza;

zuk, ortxe jarririk,

ez dezu Amarilis

alabatu baizik.

       Titiro:

Melibeo, bizi naiz

deskansu onetan,

zeren bizi-modu au

jainkoak dit eman;

oni zor diot emen

txirola jotzea,

eta nere idiak

landan bazkatzea.

Bein baño geiagotan

onen aldareak

ikusiko dituzte

nere arkumeak.

       Melibeo:

Ez dizut nik, Titiro,

enbidirik artzen,

baña esango dizut

zerk nauen arritzen:

da zu or ikusteak

deskansu orretan,

penak diradenean

bazter guztietan.

Ona ni emen, eriz

ezin ibillirik,

nola noan auntz oiek

aurrean arturik;

ikusten dan bezala,

oietatikan bat

bultzaka ta bultzaka

doi-doia daramat;

gais'orrek or, su-arri

gogorren gañean,

bi ume egin dizkit

urritzen artean.

Badakizu, iraungo

badu artaldeak,

esperantza guztia

dirala umeak.

Zori gaizto au, narra

izan ez banintzan,

aditzera eman dit

zeruak askotan,

ain laster arte latza

tximistakin joaz,

ain laster beltzurrari

kanta-arazoaz.

Baña orain, Titiro

zorionekoa,

esan zadazu zein dan

zure jaungoikoa.

       Titiro:

Bildotsak eramaten

ditugun erria,

uste nuen, nar onek,

zala ain andia,

non izan zitekean

zanik andiena,

nola dan gaur Erroma

deitzen diotena;

baña ikusi nuen

au aren aldean

dala ardia dana

bildotxen artean,

edo txakurkumeak

jaio diranean,

ama oi dan bezala

oien saietsean.

       Melibeo:

Baña galde beaizut,

Titiro, esazu:

zerk Erroma alderontz

eraman zaitu zu?

       Titiro:

Ni Erroma alderontz,

arturik makilla,

joan nintzan, Melibeo,

libertade billa;

baña libertadea

nueneko izan,

bizar-zuria eta

buru-solla nintzan.

Amarilis maitea

nuen emaztea,

bada orduko galdu

nuen Galatea; eta aitortu beat,

Amarilis gabe,

ez nintzala izango

gaur ni nere jabe;

zergatik Galatea

nuen bitartean,

beñere ez nuen nik

ardit bat etxean:

eramanagatika

errira guria,

gazta freskoa eta

arkume lodia,

beti biurtzen nintzan

–bear dezu jakin–

gauza asko saldu eta

bi esku utsakin.

       Melibeo:

Arritua, Amarilis,

nengoan ni, zeren

beti Jaunari deika

tristeturik zeunden;

arritua norentzat,

sagarrak eldurik,

ote zeuden arbolan

bildu gabetanik.

Orain konturatzen naiz

zergatika zeuden,

zergatika Titiro

emen ez zegoen.

Titiro, zuri deika

zeuden iturriak,

zuri deika piñuak

eta elorriak.

       Titiro:

Zer nai zenduen bada

emen egin nezan?

Nere libertadea

ezin nuen izan.

Ez nuen nik ikusten

emen jaungoikorik,

deseatzen nuena

emango ziranik.

Erroman, Melibeo,

nuen nik arkitu

galai gazte bat, zeñak

ninduen aditu.

Onixe oi diot nik

eskaintzen illean

arkume bat gizena

bere aldarean;

onetxek esan ziran

lenbizian niri,

egin nion orduan

otoitza berari:

«Zoaz len bezalaxe

idi uztartzera,

eta zure zezenak

landan bazkatzera».

       Melibeo:

Orrela zartze ona,

Titiro, daukazu,

gelditu bazerade

lur oien jabe zu.

Arria eta iya

ugari izanik,

larre ederrik asko

badezu oraindik.

Ez ditu erituko

belar berrituak,

artaldean dituzun

ardi azunduak;

ez ere kutsatuko

kanpoko ardiak,

askotan iduki oi

duten ezkabiak.

Bein eta berriz zera

zorionekoa;

emen artuko dezu

zuk aize freskoa,

iturri ta erreka

oientxen artean

luze-luze etzinik

pago-itzalean;

auzoan zariketan

dabiltzan erleak

goizetik arratsera

txupatzen loreak,

ekarriko dizute

barrunbaz gogoa,

Titiro, egiteko,

nai badezu, loa,

adituaz kantari,

lo jarri artean,

unaia arkaitzetan

ostoa biltzean,

eta usoak berriz

urrunga egiñez,

eta usa-tortolak

pagoan negarrez.

       Titiro:

Lenago ikusiko

dirade oriñak

bazkatzen dabiltzala

airean ariñak,

eta lenago berriz

igeri lurrean

arraiak, itsasoa

utzi ondorean,

ikusiko dan baño

nere memoria

aztutzen galai gazte

aren arpegia.

       Melibeo:

Bitartean, Titiro,

gu ementxen goaz,

nora ez dakigula,

gure auntzak joaz.

Batzuek artu degu

egoa-aldera,

eta beste batzuek

berriz ifarrera,

esperantzarik gabe

sekula guztian

len bezala arkitzeko

gu geren errian

abereak bazkatzen,

itaitzen garia,

errirako egiten

gazta ta guria.

Gaur soldadu gogorrak,

kupidarik gabe,

dira gure txaola

eta landen jabe.

Orra zer diran gerrak

elkarren artean,

orra zer dan gizona

pakea galtzean.

Zoaz orain, Titiro,

gari ereitera,

sagarrak txertatu ta

matsak podatzera.

Guazen, guazen aurrera,

auntz erdi berriak,

len zori onekoak,

gaur kupigarriak;

ez zaituztet geiago

erriko aitzetan

saltoka ikusiko

nere egunetan;

ez naiz berriz egongo

zuen zai kantatzen,

ikusiaz maiteok

txarpola bazkatzen.

       Titiro:

Melibeo, nerekin

gaurko arratsean

deskatsatuko zera

belarren gañean;

baditut sagar umo,

gaztaña gozoak,

gazta eta guria

gaur egindakoak;

begira txaoletan

agertzen dan kea,

mendiak egiten du

itzala luzea.

KOPLARIEN TEMA
PALEMON JUEZ DUTELA

       Menalka:

Dametas, orixe bai

dala artaldea!

Melibeo edo nor

dik orrek jabea?

       Dametas:

Ez dik, ez, Melibeo,

baizikan Egonek

eman zidak zaitzeko

txit kontuz neronek.

       Menalka:

Esku onetan zaude

guztiz, artaldea,

txit buru onekoa

da zure jabea;

Neeraren ondotik

or dabil gau t'egun,

enbidia duela

ongi da ezagun;

beldur da ez datorren

onera Neera,

nerekin itzalean

emen jostatzera;

bitartean, Dametas,

ardi-errapeak

ez dek perill ler ditzan

geiegiz esneak;

beti jazten ari aiz,

eta arkumeak

ezur uts biurturik

zeauzkak goseak.

       Dametas:

Polikitxo, Menalka,

beazu itzegin,

badakigu guk zer dan

gertatu zurekin:

badakigu nola zu

lengo egunean,

akerrak bazterrerontz

or begiratzean,

eta aitz-pean Ninfak

zeudenean berriz,

algaraka eztanda

egin nairik irriz...

       Menalka:

Ori zan nik Mikonen

matsak podatzean,

eta aren sagarren

adarrak moiztean.

       Dametas:

Edo onako emen

pago-itzalean

Dafinden tiruztai ta

txirola austean;

norbaitek gazte oni

ziozkalako eman,

i lertzeko zorian,

Menalka, egoan;

eta gaiztakeri au

ez bauen egin,

ilko intzan segurki;

ainbeste uen miñ.

       Menalka:

Zer ez dute egingo

gurekin nausiak,

ausartatzen badira

onetara seiak?

Neronek ikusi aut

Damonen auntz bat nik

ebasten abillela

lazoa jarririk;

bitartean Lisika,

lertzeko zorian,

zangaka ari uen

alegin guztian;

eta ni berriz emen,

nere aldetika,

ojuka neagoan

Titirori deika:

«Atoz, atoz, Titiro,

ara non dijoan!»;

eta i kokorika

gorderik egoan,

ezpata-belar aien

atzean jarririk,

lotsa baño beldurra

geiago izanik.

       Dametas:

Auntza nerea uen,

jakin bear deik ik,

kantan eta txirolan

Damon garaiturik;

aitortzen dik Damonek

au egia dala,

baña esan dik ezin

emango dirala.

       Menalka:

Kantan eta txirolan

ik Damon garaitu?

Ik txirolik deanik

ez diat aditu.

Gari-lasto batekin

ez intzan ibiltzen

marrangaz jendeari

iges eragiten?

       Dametas:

Nai dek bada jokatu

bi gauza oietan?

Ifiñiko diat nik

bei gazte bat teman;

bi txekor zeaukatzik

bere errapean,

eta bi bider jazten

diat egunean;

esan bear dek orain,

jakin dezadan nik,

zer ifiñiko dean

ik ire aldetik.

       Menalka:

Aita ta aozama

dizkiat etxean,

ez diat nik eskurik

gure artaldean;

bi bider gutxienaz

oi dizkitek biak

kontatzen egunean

auntz eta ardiak.

Baña aizen ezkeroz

burutik maingutu

artaraño, non nai dek

nerekin jokatu,

erratillu eder bat

etxean badiat,

eta nere aldetik

ifiñiko diat.

Aitortuko dek seurki,

ura ikustean,

asko balio duela

beiaren aldean:

Alzimedon andiak

egindakoa dek,

beste alakorika

ik ikusi ez dek:

aien luze eder bat

mats-mordo beltzakin

zeukak inguruan

untzen ostoakin.

Erdi-erdian berriz

Kononen itxura,

eta ez nak oroitzen

nor dan beste ura...

Nork zuen lurra neurtzen

lenen erakutsi?

Nork garia noiz ereiñ

eta noiz ebaki?

Ez diat oraindika

aora eraman,

mokanesan bildurik

zeaukadat kutxan.

       Dametas:

Nik ere badizkiat

beste bi txit fiñak,

Alzimedon orretxek

berorrek egiñak;

molorrika ederrak

beren kirtenetan

zeauzkazkitek biak

asko txibistetan.

An zeagok Orfeo

erdian jarririk,

jarraitzen diotela

arbolak atzetik.

Ez dizkiat oraindik

eskuetan artu,

bein nituen ezkeroz

nere kutxan sartu.

Baña ikusten bada

nere bei gaztea,

ez dik ezerk balio

aotan artzea.

       Menalka:

Ez dek iges egingo,...

joango nak noranai,

zergatik iretzat ni

non-nai beti nak gai.

Adi zak... baña zein da

onontz datorrena?

Palemon; orixe dek

juezik onena.

Erakutsiko diat

nik orain nolatan

gizon prestu artean

itzegin bear dan.

       Dametas:

Asi ari, nai badek,

ez nak ikaratzen,

nik ez diat zankorik

atzera botatzen.

Entzun zazu, Palemon,

zuk arretarekin,

ez degu egin tema

gauza gutxirekin.

       Menalka:

Asi zaitezte bada

entzun dezadan nik,

soro eder onetan

biak eseririk.

Orain belar berria

asi da jaiotzen,

orain daude arbolak

lorea botatzen,

orain ostoz betetzen

dirade mendiak,

orain guztia pizten

du udaberriak.

Asi zaitez, Dametas,

kantatzen aurrena,

gero Menalkak beau

kantatu urrena.

Koplarien anparo

diran Musandreak

pozten ditu aldizka

koplak botatzeak.

       Dametas:

Aditu, Musandreak;

Jaungoikoagandik

nere koplak botatzen

asi bear det nik;

diot bada arkitzen,

da mundu onetan

gure Jaungoiko ona

leku guztietan;

ematen oi du lurrak,

Ark naita, frutua,

eta Ark berak dauka

kopl'oien kontua.

       Menalka:

Ni ere maitatzen nau

nere Jaungoikoak,

baditut erregalo

Ark egindakoak:

moredin ederra ta

erramu berdea,

eziñ arki diteke

emaitz bat obea.

       Dametas:

Galateak, dalako

neskatxa ariña,

sagar bat tira eta

eman ziran miña;

zariketara iges

laster joanagatik,

nai zuen ikus nezan

gorde baño len nik.

       Menalka:

Nik Amintas ederra

det asko maitatzen,

baña orrelakorik

ez oi dit egiten;

ain maiz etortzen zat non

txakurrak oi duten

Delia beziñ ongi

ura ezagutzen.

       Dametas:

Agiri da emendik

arako an aitza,

nere maitearentzat

an daukat emaitza:

joan dan egun batean

an ikusi det nik

uso bat arraultzakin,

kabia egiñik.

       Menalka:

Nik bialdu diozkat

nere maiteari,

basoan topaturik,

sagar umotxo bi;

bata eta bestea

ziran ain oriak,

non urrezko sagarrak

ziruditen biak.

Beste bi an daukatzit

arbolan zintzillik,

bialtzeko berari

ongi umoturik.

       Dametas:

Zer itz eder ez dizkit

esan Galateak!

A, eraman balitza

zerura aizeak!

       Menalka:

Zer zait niri Amintas

zuk nai izatea,

mendian bazabiltza

utzirik sarea,

eta, zu basurdetan

zabiltzan artean,

bakarrik banaukazu

sareen aldean.

       Dametas:

Nere egunak dira

egun, Galatea,

naiko nuke Filida

niri bialtzea;

ofrenda-egunean

berriz, Galatea,

naiko nuke zerori

onotz etortzea.

       Menalka:

Iñork baño geiago

maite det Filida,

nigatika negarrez

joan zana ori da,

«Adio, nere ederra!»

esan ziranean,

eskua estuturik,

emendik joatean.

       Dametas:

Zer gauza tristea dan

otsoa artegian,

gariak itaitzean

ujola zelaian,

arbola gazteentzat

egoa-aizea,

neretzat Amarilis

muxin egotea!

       Menalka:

Arratsean etortzen

dan euri lanbroa,

lur ereiñentzat oi da

onenetakoa;

titia utzi duten

auntzentzat da berriz

kaudanaren muskilla

bazka ona anitz;

zarika dute maite

azunduta ardiak,

eta nik maite ditut

Amintasen deiak.

       Dametas:

Nere koplak gustatzen

zaizka Polioni,

gizentzen daukat txal bat

eskaintzeko oni.

       Menalka:

Polion bera ere

da txit koplaria,

onentzat bazkatzen det

zezen bat lodia;

jotzera saiatzen da

jasoaz adarra,

eta maiz zabalduaz

oñakin ondarra.

       Dametas:

Polion, zu maitatzen

zaituen guztia,

bijoa egitera

non-nai zure naia;

eman dizazutela

arkaitzak eztia,

eta basoko larrak

berriz madaria.

       Menalka:

Entzuteko ire antza

duten koplariak,

beaizkik batek izan

asto-belarriak;

uztar ditzala onek

azeri okerrak,

eta jatzi ditzala,

nai badu, akerrak.

       Dametas:

Marrubi eta lore

biltzalle gaztea,

kontu, belar azpian

or dago sugea;

zoaz ortik igesi

lasterka, gaisoa,

sar ez dizazun arren

oñetik mistoa.

       Menalka:

Ez joan, ardiak, arren,

ibai-bazterrera,

erori ez zaitezten

andikan urera;

begira non datorren

lasterka aria,

burutik oñetara

osoro bustia.

       Dametas:

Ardi oiek, Titiro,

ibai-bazterretik

atzera-azo itzak

doakabetanik;

nik neronek errekan

edo iturrian

garbituko dizkiat

nai dedan guztian.

       Menalka:

Ekarri itzazute,

mutillak, etxera

ardi oiek larretik

laster itzalera;

errapeak baditu

beroak idortzen,

alferrika ariko

gaituk aiek jazten.

       Dametas:

Orren argala dabill

zezena larrean,

triparaño estaltzen

duen belarrean;

zezena ta nausia

daduzkatzi biak

amorearen miñak

galdurik guztiak.

       Menalka:

Ezin esango det nik

nere arkumeak

daukatziela beintzat

argal amoreak;

ezur uts egiñika

eman dit gogoak

ifiñi dizkidala

niri begizkoak.

       Dametas:

Esan zadak ik: non da

munduan lekua

sei kana bakarrika

duena zerua?

Au esaten badirak

segurki nik beintzat

idukiko aut beti

nere jaungoikotzat.

       Menalka:

Esak: non dira arros

eta azuzenak,

erregeen izenak

sortzez dituztenak?

Erantzuten badirak

duda gabetanik,

Filida izango dek

iretzat bakarrik.

       Dametas:

Ez nezake nik beintzat,

jaunak, erabaki

zeñek kopletan egin

dezuten obeki;

batak eta besteak

dezute merezi

bei gazte eder ura,

dedanez ikusi.

Orobat merezi du

beldur dan guztiak,

engañatu ez dezan

amore eztiak;

eta ez gutxiago

amoreen miñak

progatua daukanak

dirala samiñak.

Itxi, itxi, mutillak,

atakidak itxi,

soroak edan ditek

gaur urikan aski.

SAN INAZIOREN MARTXA

Inazio, gure patroi andia,

Jesusen Konpañia

fundatu

eta dezu armatu;

ez da, ez, etsairik

jarriko zaizunik

iñolaz aurrean

gaurko egunean,

naiz betor Luzifer deaurrua,

utzirik infernua.

Zure soldaduak

dira aingeruak,

zure gidaria

da Jesus andia;

garaitu ditu zure Konpañiak

etsaiak;

ez dauka fedeak,

ez, kristau nereak,

ez dauka beldurrik

iñongo aldetik;

Inazio or dago,

beti ernai dago,

armetan jarria

dauka Konpañia,

txispak armaturik,

bandera zabalik,

gau eta egun

guk guztiok pakea degun,

beti gau eta egun.

Bildu dezu, Inazio, munduan,

arritzeko moduan,

jendea

fede biziz betea,

jende jakintsua

eta indartsua,

beti dabillena

gerretan aurrena,

Elizaren etsaiak billatzen,

topatu ta garaitzen;

dituzu anaiak

gerra egin naiak,

da oien legea

etsai garaitzea;

oiek ditu bere defensoreak

fedeak;

dirade ezagun,

dabiltza gau t'egun

Europan, Asian,

Afrik'Amerikan;

idorrez, itsasoz

dijoaz ta datoz;

dabiltza nekean

indio tartean

edo naiz kortean

manera berean

beti pelean,

bizitzak dirauen artean,

beti-beti pelean.

Dira, Inazio, zure anaiak

txit mariñel andiak,

arraunak

bogatzen dakitenak;

Pedroren ontzia

badago ertsia

arroka tartean

egunen batean,

bertatik botean dira sartzen

eta arnaga joaten;

sokakin loturik

arroken artetik,

baldin badu etsairik

oiek garaiturik,

an daramate ontzia kaiera,

leorrera;

naiz izan ekaitza,

bogatzeko gaitza,

eta bagen goiak

naiz busti odoiak,

arraunak arturik,

botean sarturik,

korajez beterik,

«Boa! boa!» deirik,

bizitzaz azturik,

dijoaz kaietik,

bultzeaz killa,

Pedroren ontziaren billa,

beti bultzeaz killa.

EZPATA-DANTZA

      Gaur,

Batista Biribill,

dantzan ongi abill;

ez dek ezpatarik

ire parekorik;

ire kabriolak

ozt-ozta txirolak

oi dizkik segitzen

ta konpasa artzen.

Arrastakakoak

eta gorakoak

dituk alakoak,

non ikustekoak,

aurrerontz, atzerontz

eta bazterrerontz,

ez dek dantzaririk

i bezalakorik.

Soñu zar pijoa,

onenetakoa,

jotzen dek,

txanbolin,

aire onarekin;

onek badik emen,

orain, gero ta len,

asko egiteko

ongi dantzatzeko.

Aurrera korri,

atzera korri,

beti ezpata airean;

ez zak onezkero,

ez orain, ez gero,

iñor jarriko gañean.

GIPUZKOARRAK

Oraintxe sei eun urte,

gutxi gora bera,

gipuztarrak joan giñan

Gaztel aldera;

artean Nafarroak,

Gipuzkoak gañera,

egiñ izandu zuten

erreiño bat bera;

orain galdeera

zoaz egitera:

zeren billatzera

gipuztarrak joan giñan

Gaztel aldera?

Gaztelako erregek

zeukan Bitoria

tropaz inguraturik

zana guztia;

gipuztarrak, ikusiz

galdutzen auzia

nafarren erregea

eta nagusia,

zien Donostia

ta Ondarrabia

eta probintzia

Gaztelako erregeri

eman guztia.

Baña onetarako

juramentu egin

zuen lenaz erregek

gipuztarrakin:

aekin bezelaxe

ondorengoakin

fueroak goardatzeko

fede onarekin;

geroztik orrekin

egin degu alegin

Gaztelabarekin

gu ere izateko

leial eta fiñ.

Fueroak esan nai du

gure errietan

ez zaigula sartuko

iñor ezertan;

aita ta seme beti

gure fronteretan

armatuko gerala

diraden gerretan;

gañerakoetan

guk gure Juntetan

okasioetan

aginduko degula

geren gauzetan.

Fuero onen konforme

kontribuziorik

ez degu eman bear

gure aldetik;

ez gerran, ez pakean

ez degu kintarik,

ez paper sillaturik

ez aduanarik;

baña orregatik

ez da erregerik

guk utzi degunik

eman gabe, danean

estutasunik.

Baña gure ematea

borondatezkoa

izan oi da, danean

okasioa;

eta deitzen diogu

guk donatiboa,

zergatik onek ez du

autsitzen fueroa;

da erregaloa

beti onelakoa

erakustekoa

errege serbitzeko

degun gogoa.

Euskaldunak euskaldun

geran denboratik,

ez degu izan beste

bizi-modurik;

erregiñak eman nai

ez du izan itzik

ez zaigula iñolaz

kenduko fuerorik;

guk gure aldetik

ez degu iñondik

obligaziorik

aren obendiente

gelditzekorik.

Nola kontratuari

bait-zion faltatu,

geren buruen jabe

gera gelditu;

gero nai izan degu

Don Karlos billatu,

eta oni diogu

juramentu artu:

fueroak guardatu

eta anparatu,

ongi gobernatu

bear duela eta

zentzuz portatu.

Baña gaurdaño eman

dizkigun fueroak

dira miseria ta

makillazoak;

gure itzak ez dira,

ez, onelakoak,

eta Karlosen kontra

jo gaitu gogoak;

gaur gure asmoak

dira alakoak

non gelditzekoak

libre, baldin nai badu

gure Jainkoak.

Karlosek jo-arazo

digu guri lurra,

sinista-arazoaz

beti gezurra;

baña gezurrak oi du

zaña txit laburra,

eta ifiñi digu

azkenik beldurra

isteko zintzurra,

artuaz egurra,

eta lepezurra

austeko, joaz ala

nola zakurra.

Egin bear deguna

da gaur euskaldunak

guztiok juntatzea

gogo degunak;

ta Muñagorrigana

bildu al degunak,

an topatuko dira

beste aren lagunak;

dira ezagunak,

maite ditugunak,

lenengo egunak

emango dizkiguten

nagusi jaunak.

Gizon prestu guztiok

elkar ondo arturik

ez degu iñoren zer

izan beldurrik;

geren batzarre eta

Juntetan bildurik

ez da ezer egingo

fuero gabetanik;

geren jabe egiñik,

ez da erregiñik,

ez ere erregerik,

gu gabe ezer egin

dezakeenik.

Baña ez dezaguke

iñoiz ezer egin,

ez bagera unitzen

gu elkarrekin;

beltzak eta zuriak

Muñagorrirekin

geldituko gerade

bandera batekin;

gero naiz onekin

edo naiz arekin,

nai degunarekin,

geldituko gerade

gu fueroakin.

Ez da sekulan izan,

ez, okasiorik,

orain datorkiguna

bezelakorik;

ez bagerade jausi

guztiok burutik,

aprobetxatu bear

degu guk bertatik;

ez det ikusten nik

erremediorik

au ez bada baizik,

libratzeko erriak

galtze penatik.

Geldituko dirade

euskaldun erriak

soldadurikan gabe

diran guztiak;

gu berriz gure jabe

eta nagusiak,

utzirikan alde bat

ditugun auziak;

euskaldun guztiak,

morroi-nagusiak,

beltz eta zuriak,

batuko gaitu bizi-

-modu berriak.

Nai dizagula Jaunak

egun au ekarri,

barkatzen diogula

ziñez elkarri;

ikusi genezake

egun au guk sarri,

laztan gogoz emanaz

batak besteari;

ez fia iñori

fuero-kontu ori;

gure buruari,

ikusiak ikusi,

fia gauz ori.

TESTAMENTUKO GERTAERAK

          I

Jainkoak lenbizitik

bere naiarekin

zeru ederra eta

lurra ditu egin.

Lenbiziko egunean

egin zuen argia,

urrengoan zerua,

gero lur gorria.

Laugarrenean berriz

iguzki andia,

eta izar ederrak

eta illargia.

Bostgarrenean arrai

eta egaztiak,

belar eta arbolak

eta animaliak.

Allegaturik egun

seigarrenekoa,

egin zuen gizona

bere antzekoa.

Gorputza egin zuen

lur puska batekin,

eta anima berriz

asnasearekin.

Nola gauza guztiak

egin bai zituan,

zazpigarrena pasa

zuan deskansuan.

Egun au utzi zuen

santifikaturik,

iñork egin ez dezan

onetan nekerik.

          II

Ifiñi zuen Adan

baratza batean,

fruta-mota guztiko

arbolen artean,

esaten ziolarik:

«Adan, nai badezu,

arbol oien guztien

frutatik jan zazu;

baña onako arbol

onentxen frutua

Adanentzat gelditzen

da debekatua.

Gaitza eta onaren

arbola izanik,

ez dezu jan bear zuk

frutu onetatik;

onetatika jaten

dezun egunean,

illa gelditzen zera

momentu berean».

Gizona bakarrika

gelditu ez zedin,

Jainkoak andrea nai

izan zuen egin.

Eta, lotan zegoan

bitartean Adan,

Eba andre egiña

gelditu izan zan.

Jaunak, Adani loa

kendu gabetanik,

ezurra atera zion

bere saietsetik;

onela ateratako

bere ezurrarekin,

Eba, bere emaztea,

Jaunak zion egin.

Lo artatika Adan

esnatu zanean,

Eba ikusi zuen

bere aldamenean;

orduan esan zuen

pozturik guztia:

«Au nere ezurra da,

nere aragia».

Gizonak, duenetik

bere emaztea,

utziko du guraso

anai ta aidea.

          III

Ain zorionekoak

oiek ikusirik

deaurrua zebillen

ezin sufriturik;

galdu nai ditu eta

badu esperantza,

artzen du bertatika

sugearen antza;

nola andre gaisoa

baitan txit argala,

Ebagana dijoa

bere-bereala;

eta galdetzen dio:

«Esazu: zergatik

jan bear dezute

arbol orretatik?

Zergatik arbol orrek

dakarren frutua,

utzi dizute Jaunak

gaur debekatua?».

Ebak erantzun zion:

«Jakizu zergatik:

frut ori jan ondoan

ez iltzeagatik».

Deaurruak Ebari

dio erantzuten:

«Frut ori ez dezute

zuek ezagutzen;

jango bazenduteke

fruta orretatik,

gelditzen ziñateke

jaungoiko egiñik».

Bereala sinisten

du Eba txoroak,

eta ematen dio

jateko gogoak.

Jatean artzen dio

gusto ona frutari,

eta ematen dio

bere senarrari.

Ozta zuen Adanek

fruta artatik jan,

biak gelditu ziran

lotsaz beterikan,

ikusten zutelarik

egunaren erdian

zeudela jantzi gabe

ta larru gorrian.

Bereala arturik

arbolen ostoak,

egin izan zituzten

biak gerrikoak.

          IV

Jauna Paraisoan

dabil paseatzen,

eta Adanek aren

itza du aditzen.

Itza aditu eta

arras beldurturik,

baratza-bazterrean

dago ezkutaturik.

«Adan, Adan, non zera?»

dio Jaungoikoak;

bertatik erantzuten

du Adan gaisoak:

«Jauna, zu aditzean

beldur izan det nik,

zergatik arkitzen naiz

jantzi gabetanik».

Jaunak esaten dio:

«Nik debekatua

utzi nizun arbola

bat orren frutua;

eta, jan dezulako

frutu orretatik,

dezu ikusi zaudela

jantzi gabetanik».

Adanek erantzuten

dio bazterretik:

«Ez nuen, Jauna, jango

fruta orretatik,

bañan zuk emandako

andreak dit esan

txit fruta ona dala,

bear dedala jan».

Jaunak esaten dio

orduan Ebari:

«Zergatik jan-arazo

dion senarrari?».

«Jauna –esaten dio

bertatik andreak–,

zergatik engañatu

nauen ni sugeak».

Orduan dio Jaunak:

«Madarikatua

izango dek, sugea,

beti ire patua.

Arrastaka joango aiz

i abillenean,

bularraz lurra joaz,

ez oñen gañean.

Andrea izango dek

etsai segurua,

onek puskatuko dik,

bai, ire burua».

Gero dio esaten

Ebari: «Aditu:

asko gaitz zuk bearko

dituzu sufritu;

miña izango dezu

aurra egitean,

ta idukiko zaitu

senarrak mendean».

Eta dio Adani

esaten: «Zu, Adan,

gusto diozulako

andreari eman,

lurra etsai izango

dezu, ta argandik

ez dezu aterako

arantzak besterik.

Kopetatik boteaz

ugari izerdia,

irabaziko dezu

zure janaria».

Paradisotik biak

botatu ondoan,

aingeru bat ifiñi

zuen atondoan,

suzko ezpatarekin

guardi egiteko,

eta barrenen iñor

sartzen ez uzteko.

          V

Adanen eta Ebaren

lenengo semeak

ziran Kain ta Abel,

ta biak semeak.

Kain bere langitez

zan nekazaria,

eta Abel ekintzaz

zan berriz artzaia.

Kainek ofrezitu

zuen primizia,

izan zan lurrak eman

oi duen garia;

Abelek artaldean

zituen ardiak,

gizenenen artean

ongi berexiak.

Kainek ez bait-zuen

garia autatu,

Jainkoak begi gaiztoz

zion begiratu.

Ozta Abelek ardiak

zizkan presentatu,

bertatika txit asko

zitzaizkan gustatu.

Artzen dio Kainek

Abeli inbidia,

eta kendutzen dio

gaisoari bizia.

Jainkoak deitzen dio:

«Ator onontz, Kain!

Non dek ire anaia?

Beaiat nik jakin».

«Jauna –dio Kainek–,

non dan nere anaia

nik ez dakit beintzatik,

ez naiz aren zaia».

«Kain, zer egin diok

ire anaiari?

Aren odola deika

zeagokit niri;

odol ura segurki

ik ixuria dek,

ta ire pekatua

ik pagatuko dek.

Nekez egiñagatik

lurrean labrantza,

ez dik lurrak emango

ez bada arantza.

Beti ibilliko aiz

munduan igesi,

zer dan gizon iltzea

dezakan ikasi».

«Ezagutzen det –dio–

nere maldadea,

andietakoa da

anaia iltzea;

ezin egon niteke

iñon seguru ni,

ez diteke ere nitzaz

urriki berori.

Lenbizika topatzen

nauenak, bizia

kenduko dirala da

gauza ikusia».

Jaungoikoak dio: «Ez;

bere kastigua

norbaitek iltzen baau

an dik segurua».

Eta bialdu zuen

señale batekin,

iñork gaitzikan iñon

ez ziozan egiñ.

          VI

Gizonak nola ziran

denboraz ioritu,

eta ioriturik

bait-ziran gaiztotu,

gure Jaungoikoa zan

guztiz asarratu,

eta nai izan zuen

gizona akabatu;

baña nola zan Noe

txit gizon justua,

gelditu zan onetzaz

Jauna kupitua.

«Zu salbatzeko eta

zure familia,

Noe, egizu –dio–

kutxa bat andia;

an sartuko zera zu,

zure emaztea,

zure iru semeak

ta oien andreak,

ta sartuko dezu

gañera orobat

egazti ta animali

guztitik pare bat».

Noek kutxa andia

egin zuenean,

eta Jaunak esanak

sartu ondorean,

itsasoa atera

zan bere lekutik,

eta euri andiak

zetozen zerutik,

berrogei egun eta

berrogei gabean,

gelditu gabetanik

momentu batean;

eta ikusi ziran

lurra ta mendiak

berrogei ta amar besoz

gora estaliak.

Guztia akabatu zan

orduan lurrean,

bakarrika zebillen

kutxa ur gañean.

Gero Jaunak bialtzen

du aize gogorra,

lurra gelditu dedin

gitxika idorra;

amargarren illean

sartu ziranean,

mendien puntak ziran

agertu airean.

Kutxatika bele bat

Noek du bialtzen,

baña ez da belea

batere biurtzen.

Gero berriz bialtzen

du arrek usoa,

eta biurtzen zaio

kutxara gaisoa.

Zazpi egun osoak

pasa ondorean,

berriz bialdu zuen

usoa airean,

eta biurtzen zaio,

ez joan zan bezela,

baizik oliba-adar bat

mokoan duela.

Urak joanak zirala

Noek ikusirik,

bere-berealaxe

irten zan kutxatik.

Orobat irten ziran

an zeuden guztiak,

gizon, andre, egazti

ta animaliak.

Aldare bat baitzuen

bertan an ifiñi,

Noek Jaunari zion

ofrenda eskañi.

Jaunak esaten dio:

«Noe, aurrera nik

ez det akabatuko

onela jenderik.

Odoiakin zerua

estaltzen danean,

........... jarrriko

da odoi artean,

eta oroituko naiz

ura ikustean

zer itz eman dizudan

gaurko egunean».

          VII

Noek aldatu zuen

lenengo mastia,

ardoak utzi zuen

gaisoa ordia.

Bederatzi eun urte

Noe izatera

allegatu izan zan,

ta, oiez gañera,

beste berrogei ta amar

ongi kunpliturik,

beste mundura joan zan

mundu onetatik.

          VIII

Onen iru semeak

Jafet, Sem eta Kam,

iru alderditara

zabaldu izan ziran.

Ubeldeaz azturik,

gero ondorengoak

ziran lengo gizonak

baño okerragoak.

Adoratutzen zuten

oiek iguzkia,

ta, onetzaz gañera,

berriz illargia;

beren Jaungoiko onaz

betiko azturik,

bizi ziran abere

batzuek egiñik.

Alde bat utzirikan

beren gurasoak,

ziran gezurti andi

ta lapur osoak,

okerragoa dana,

gizon iltzalleak,

itz batean, maldade

guztien zaleak.

          IX

Or emen baziraden

zenbait gizon prestu,

Jaungoikoaz oraindik

ez ziranak aztu.

Oien artean zan bat

zeritzana Abran,

au Semiren kastako

gizon justu bat zan.

«Abran –esaten dio

Jainkoak zerutik–,

atera bear dezu

zuk zure etxetik,

utzirika alde bat

gaur dezun erria,

billatu bear dezu

beste bat berria,

emango dizudana

bertatika zuri,

zure umeai ta

ondorengoai.

Oiek izango dira

ezin konta ala,

zergatika nik, Abran,

naiko dedan ala;

eta izango zera,

nik onela naita,

mundu onetan asko

nazioren aita.

Zure kasta izango

da, Abran, munduan

ainbeste non diraden

izarrak zeruan».

          X

Abran zartu zan guztiz;

Sara emaztea

abrik gabe zegoan,

ez baitzan gaztea.

Jaunak esaten dio:

«Abran, zuk oraindik

abra izango dezu

zure Saragandik».

Au aditu eta da

Sara farraz asten,

ez bait-zuen Jaunaren

promesa sinisten.

Orra non zaion Jauna

guztiz asarratzen,

eta arras gogorki

dio itzegiten,

eta, zeren Abranek

siñistatu zuen,

izan zuen seme bat

bi urte baño len.

          XI

Jainkoak ikusteko

Abranen fedea,

esaten dio: «Abran,

il beak semea;

sakrifikatu beak

nere izenean,

nik esango dikadan

mendiaren gañean».

Isak zuen izena,

ta mutil gaztea

zan denbora onetan

Abranen semea.

Abran, fede andiko

gizona izanik,

prestatzen da joateko

semea arturik.

Il eta erretzeko

egurra gañean

semeari berari

para zionean,

aitak artu zituan

bere eskuetan

ezpata eta sua,

gaisoak, benetan.

Mendi alderontz biak

joaten asten dira,

eta dio semeak:

«Aita, emen dira

egurra eta sua,

baña aberea

non dezu zuk iltzeko,

aitatxo nerea?».

Abranek erantzuten

dio semeari:

«Gauz ori, semetxoa,

utzi Jainkoari».

Esandako lekuan

jarri ziranean,

egurra para zuen

aitak aldarean;

lotu eta gañean

Isak ifiñirik,

iltzeko Abran prest zan

ezpata sarturik.

Onetan: «Abran, Abran,

ez eman golperik!

–aingeru batek dio

deitutzen zerutik–;

Jaunak zure fedea

gaur ezagutu du,

eta mutiltxo orri

utzitzea nai du.

Prest ziñan zu iltzeko

gaur zure semea,

Jaunari erakusteko

diozun fedea;

onek ez du utziko,

ez, bere aldetik,

zure fede bizia

sari gabetanik».

Atzerontz begiratzen

du gero Abranek,

ikusten du daukala

bertan sasi batek,

lotua belogoke

bezela, nasia

adarretatik

eta bere-bereala du

illetik aria;

bere-bereala du

sasitik askatzen,

eta dio Jaunari

au sakrifikatzen.

          XII

Abranek Eleazar,

etxeko mutilla,

bialtzen du Isaken

emazteki billa,

kameluak emanik

ongi zamatuak,

ez zitzan ark eraman

utsik bere eskuak,

eta eman zitzaizkan

nobi andreari,

aren aita-jaunari

eta amandreari,

arkitzen ziran emaitz

onenetakoak,

okasioak nai oi

zuen bezelakoak...

Mesopotamiara

Eleazar joanik,

putzu baten ondoan

zegoan jarririk.

Arratsaldeko bata zan

eta berandua,

andreak ur billa joan

oi ziran ordua;

eta egiten dio

otoitza Jaunari:

«Jauna, eman zadazu

grazia zuk niri:

ura ematen didan

neskatxa gaztea,

izan dedin Isakek

beaun andrea».

Andik piska batera

Rebeka ederra

putzura dijoa

arturik pegarra;

eta pegarra urez

bete zuenean,

Eleazar joan eta

jartzen zaio aurrean,

eta esaten dio:

«Ur piska bat eman

beaidazu, neskatxa,

nik edan dezadan».

«Ori edazu» dio

Rebekak, ta bertan

pegarra uzten dio

beraren oñetan;

eta etzan onetan

neskatxa gelditu,

kameluari ere

zion ofrezitu;

Rebekak egin zuen

eskañiarekin,

Eleazarrek zuen

nai zuena jakin.

Belarriko urrezkoak

eta besakiak

Eleazarrek ditu

ateratzen biak,

eta ematen dizka

biak Rebekari,

«Noren alaba zera?»

galdeaz berari.

Galdetzen dio ere:

«Aitaren etxean

lekurikan izango

det nik arratsean?»

«Batuelen alaba

–dio– naiz, gizona,

ta Abranen anaia

da berriz aitona.

Bada gure etxean

toki bat ederra,

eta kameluentzat

lasto ta belarra».

Eramaten du bada

berekin etxera,

eta daramakio

zer jana maiera.

Eleazarrek berriz

ark zer zekarren

aitari ta amari

bertan esan zien,

otoitzen zituela

zuena eskatu

ez ziozatela arren

iñolaz ukatu.

Biak erantzun zuten:

«Gauza egiña da,

zergatik Jainkoaren

borondatea da;

eta, au egia dala

nola bait-dakigu,

ezin Jaunari kontra

egingo diogu.

Ona emen Rebeka;

gure naiarekin

bijoa ezkontzera

Isak onarekin».

Eleazarrek bertan

diezte basoak

ateratzen urrezko

ta zillarrezkoak;

ta ematen diozka

gero Rebekari

guztizko soiñ ederrak,

ditzan berak jantzi.

Orobat aren ama

eta anaiari

beren erregaloak

ziezkan eskañi.

Gauza oien ondoren

ifiñirik maia,

guztiak egin zuten

beren bazkaria;

eta Eleazarrek

biaramonean,

lo egin ta oietik

jaiki ziranean,

gurasoai die

onela esaten:

«Nagusia dagokit

niri itxodoten,

eta egin zazute

gaur zuek alegin,

nere etxe aldera

lenbailen joan nadin».

Erantzuten diote

alaba deiturik:

«Galdetuko diogu

dadukan esparik».

Deitu zuen Rebeka,

eta etorri zan,

galdeturik nai zuen

gizon arekin joan.

Baietz esan ondoan,

bere iñudea

emanik, esan zien:

«Zuen biajea

egin dezala Jaunak

guk nai beziñ ona;

adio, alaba, ta

adio, gizona».

Isak an paseatzen

kanpoan zebillen,

orra non kameluak

ikusten dituen.

Eta Rebeka, berriz,

Isak ikusirik,

jaisten da salto batez

bere kamelutik,

eta Eleazari

asten da galdetzen:

«Zein gizon, Eleazar,

det nik an ikusten?».

Eleazarek dio:

«Nere nagusia».

Estaltzen da bertatik

Rebeka guztia.

Nagusiari zaio

Eleazar asten

biajean gertatu

zaiona kontatzen;

Isakek sartu zuen

Rebeka etxean,

eta, an sarturika

ura ikustean,

bere pena andia

gitxitzen asi zan,

bada egun aietan

aren ama il zan.

          XIII

Lenengo aurgitetik

Rebeka andreak

bi aur egin zituen,

ta biak semeak.

Esau zuen izena

bietan zarrenak,

eta Jakob bigarren

edo gazteenak.

Lenbizia jaioa

zan illez betea,

larru ederrekoa

zan berriz bestea;

Esau lenbizikoa,

eiztari andia;

Jakob bigarrengoa,

ona ta eztia.

          XIV

Egun batez zeukala

bere eltzekadia

Jakobek sukaldean

ederki egosia,

Esau etortzen da

etxera kanpotik,

eta, ikusten zanez,

arras nekaturik;

eta esaten dio

Jakobi: «Ekark ik

eltzekaria niri;

niatork nekaturik».

Eta Jakobek berriz

dio erantzuten:

«Emango diat baldin

badirak ematen,

zarren aizen partetik

dekan deretxoa:

ire primotasuna

ta maiorazkoa».

Esauk dio erantzuten

bertan itz oiekin:

«Bai, bai, emango diat

atsegiñarekin».

Jakobk esaten dio:

«Kondizio onekin:

emen bertan bear dek

juramentu egiñ».

Esauk an egin zuen

bertan juramentu,

eta maiorazkoa

Jakobk zuen artu.

          XV

Esau bere aitaren

zan guztiz maitea,

Isak zalako guztiz

eizaren zalea.

Rebekak berriz Jakob

zuen maiteago,

Esau baño zalako

Jakob gazteago.

Isak txit zartu zan ta

gañera itxutu,

eta Esauri zion

egun batez deitu:

«Esau –esaten dio–,

joan beak eizera,

ire armak arturik,

zerbait ekartzera;

ekarri eta gero

ongi konpondurik,

ederki jan dezadan

eiz arretatik nik,

nadiñ baño lenago

beste mundura joan,

nere bendizioa

dizakadan eman».

Itz oek aditu ta

Esau bertatika

eizera atera zan

armak arturika.

Nola izkuntz au zuen

Rebekak aditu,

bereala Jakobri

izan zion deitu;

eta esaten dio:

«Jakob, artegitik

antxume bi ekaitzik

gizenenetatik;

konponduko dizkiat

nik nere erara,

ire aitari gusta

oi zaizan gisara;

eramango diozkak

ongi konpondurik,

eta bendizioa

iri emango dik».

Jakobk bere amari

dio erantzuten:

«Ni ori egitera

ez naiz atrebitzen;

zuk badakizu, Esau

da illez betea,

beste aldetik naiz ni

illerik gabea.

Aitak ikuitzen banau,

koleran guztia

nere kontra jarriko

zait irakazia.

Naitasunaren ordez

orduan bekaitza

izango dit, ta etzait

faltatuko gaitza».

Rebeka bere artan

dago firme beti,

eta esaten dio

bere semeari:

«Nere gain artzen diat

baldin bada gaitzik;

egin zak nere esana,

ez izan beldurrik».

Jakobk ekartzen ditu

joan ta antxume bi,

eta biak diozka

ematen amari.

Onek konpontzen ditu

bere-bereala

Isaki gustatu oi

zaiozkan bezala.

Esauren arropakin

du Jakob jantzitzen,

lepo-espuak larruz

diozka estaltzen.

«Oa –dio– aitagana,

egiok eskeñia,

orra asko gustatzen

zaion janaria».

Joaten da bada Jakob,

ta bere aitari,

esan bezala, dio

egiten eskeñi.

Aitak galdetzen dio:

«Esan zak; i zein aiz?».

Jakobk esaten dio:

«Jauna, ni Esau naiz;

primua naiz, egin det

zuk agindua nik,

altxa zaitez dezazun

jan nere eizetik».

Aitak esaten dio:

«Zer? Esan zadazu:

orren laister zuk eiza

billatu didazu?».

«Bai –dio–, aita, laster

det eiza nik bildu,

zergatika Jainkoak

ala nai izan du».

Isakek dio berriz:

«Zu primua zera?

Atoz, ikusi zaitzadan,

atozkit onera».

Joan eta ikuitzen du,

ta dio esaten:

«Boza Jakobena da,

ez det nik dudatzen;

baña zure eskuak,

ikuitzen dedanez,

Esauenak dirate

beterikan illez».

Au esan ta Jakobi

eman zion laztan,

eta primu egiñik

bertan gelditu zan.

Esauk gero aitari,

eiza ekarririk,

eskañi izan zion

berak konpondurik.

Isakek arriturik

dio: «Zeñek niri

konponduta aristian

dit eiza ekarri?

Onek du, didanean

niri eiza eman,

nere bendizioa

berekin eraman».

Au aditu ondoan,

Esauk negarrez

betetzen du etxea

eta deadarrez,

iraz beterik eta

koleraz guztia,

kendu nairik aiten da

Jakobri bizia.

          XVI

Rebekak ikusirik

Jakobren perilla,

«Zoaz –esaten dio–

osabaren billa;

Laban dezu osaba,

ta aren etxea

zurea bezelaxe

da, nere semea.

An biziko zerade

deskansuz pakean,

anaiaren kolera

joan dedin artean».

Isak eta Rebekak

biak bialdurik,

Mesopotamiara

irten zan etxetik.

Bidean zijoala

zanean nekatu,

zuen buru azpian

arri bat paratu.

Loak artu ondoan

zuen eskallera

ikusi ametsetan

zerutik lurrera;

baita ere zituen

ikusi gañera

aingeruak ibiltzen

gora eta bera;

aditu ere zuen

Jauna itzegiten

ziola zerutika

onela esaten:

«Jakob, zure aitaren

Jaungoikoa naiz ni,

eta emango dizut

lur ori nik zuri,

orain lo egin dezun

lur ori berori,

eta zuri bezela

ondorengoai;

beti izango nazu

ni zure aldetik,

guardi egingo dizut

beti ta non-nai nik;

zure etxera zaitut,

bai, nik biurtuko,

ta ondasun guztiaz

zaitut nik beteko;

ta nazio guztiak

dira zuregatik

geldituko ondasunez

osoro beterik».

Jakobk, bere lotatik

zanean esnatu,

zuen berealaxe

Jauna adoratu.

Mesopotamiara

allegatutzean,

Jakobk ikusten ditu,

putzu-bazterrean

jarririka daudela

faza ederrean,

iru artalde eta

irurak lurrean.

Begiratu utsarekin

erraz zan ikusten

putzu artatik ura

zutela edaten;

baña zeukan gañean

arri bat andia,

eta ala zegoan

putzua itxia.

SAKRISTAU ZAR BATEN DEABRUKERIA

Zer deabrukeria

zaio bururatu?

Batista adin orretan

dua ezkontzera?

Aur jaio, gizon bizi,

aurtxo biurtzea,

orra ekusten danez

gure suertea.

Iya larogei urte

dituen gizonak,

ez du andrerik bear,

baizikan salda ona;

gaztetako txingarrak

sentitzen baditu,

ur freskoa edanaz

itzali bear ditu.

Lanparak, itzaltzera

dijoan orduan,

llamarak bota oi ditu

argira moduan;

baña dira llamara

akabaerakoak,

ez olio geiegik

emanikakoak.

Dabidek zartu eta

Sunamit artzeko

esan zuen zuela

oñak berotzeko.

Batista, adin orretan

dek askoz obea

Palenciako manta,

ez andre gaztea.

Ez badik gauza orrek

erremediorik,

ez dezak beintzat egin,

al badek, semerik;

esnatzen aizenean

goizean lotatik,

ostikoka bota zak

andrea aldetik.

Ez adilla fiyatu

llamara oietan,

ondo konserba itzak

ere erraietan;

kanpora ateratzen

enpeñatzen baaiz,

otzak illik txit laister

lurperatuko aiz.

ZENBAIT IPUIREN BESTE ERA BAT

ZAKUR BIAK

Sultan, zakur ausarta ta jale andia,

zan bezin luze, zetzan lurrean jarria,

begiak armaturik gurrinka egiñaz,

eta bizkitartean arister bat janaz.

Pinto, bere laguna, gurrinka aritzean,

badijoa ta jartzen zaio aldamenean.

Arriturik guztia asten zaio esaten:

«Esker ori nausiari diok gaur ematen?

Ez aiz oroitzen zenbat gaituen maitatzen?

Nor diabruk eman dik iri burutara

ari-isterra artzera joatea espensara?

Oroit ari aizela zakur famatua,

pare gabe noblea, eta ez katua.

Utzi zak, Sultan, utzi isterra lenbailen,

zintzilik ipintzeko zegoan tokian len.

Ez dik oraindik falta txit zati andirik,

ez ditek pensatuko jan diokala ik.

Katuen bati kulpa ziotek botako,

ire fama onela dek ongi gordeko».

Batere ez dio egiten Sultanek kasorik,

aristerrari dio ekiten gogotik.

«Mutil, utzi akiok, bestela nausiak

puskatuko zizkiguk gaur ezur guztiak;

egurra jatxiko dek gure bizkarrera,

ez bagiaitzik botatzen ilta ibaiera.

Mereziko diagu edozein kastigu,

baldin bera koleran ipintzen badegu.

Emateko ainbeste mesedeen eskerra,

ostuko ion bada ariaren isterra?».

Onela Pinto jaunak omen zion itzegin,

ta ara zer erantzuera Sultanek zion egin:

«Pinto, guztiz ederki dirak ik itzegin,

baña gelditutzen nak ni duda batekin;

esan zak: baldin uzten badet ister au nik,

ez dek berealaxen artu ta jango ik?».

Beñere konsejuak ez dute indarrik,

irteten badirade gaiztoen aotik.

ERREMENTARIA TA TXAKURRA

Errementari batek, kanpoan zanean,

etxe-zai zeukan beti txakur bat atean.

Egun batez lapurrak atzeko aldetik

sartu ta ostu zuten dirua kutxatik.

Oartu zan orduan errementaria

ostu zutela kutxan zan diru guztia,

burua galtzen du ta, arturik makilla,

etxe guztitik dabill txakurraren billa.

«Atorkit onontz, Turko, ator onontz!», dio;

txakurrak bereala obeditzen dio,

eta dijoakio belarriak bean,

burua makur eta buztana anka-pean.

«Turko –dio nagusiak–, zertarako aut nik?

Ez diok etxeari egiten konturik.

Sutegiko malluak ez aute esnatzen,

sukaldeko soñuak laister au ernaitzen;

eguardi ta arrats, maian ni jartzean,

an aukat falta gabe txut aldamenean.

Ikusi gabe ago nere sutegia,

ozta ezagutzen dek ire nagusia.

Markesen bat al aiz i, bestela kondea,

egoteko alferrik ta beti asea?»

Itz oiek esan eta, Turkok, ikustean

nausiaren egurra zuela gañean,

igas egiten du ta dio urrutitik,

bada arkitu zuen atea itxirik:

«Zer? ni baño geiago al dira kondeak

bizitzeko alferrik ta beti asean?».

Turkok au esan zion ain asarratua,

ain kolera aundian, ain amorratua,

non ikaratu zuen bere nagusia,

ipiñi ziolako mutur itsusia.

«Jaiotzez –dio Turkok– daukat aditua

berekin dakarrela nork bere patua.

Txakurrena nai dezu zuri esatea?

Ona bada: jan ta lo, bestela katea.

Ez diot, nere ustez, iñortxori eman,

ez orain eta ez len, nigatik zer esan.

Lapurrak sartu dira atzeko atetik,

aurrean nindaukazun, zer kulpa daukat nik?».

Au da esan ziona berriz txakurrari:

«Oiek guztiak dira, Turko, erausiak,

akabatu ditzagun gaur gure auziak.

Badakizu zuk dala etxe au nerea,

nai det bada bertatik emendik joatea;

on da ikus dezazun, Turkotxo, gaur bertan

nola bizi diraden beste tokietan».

Irten zan bereala txakurra etxetik,

nagusia utzirik diru gabetanik;

baña guztiz kontentu, zeren egun artan

itorik uste zuen gelditu an bertan.

Turkok bere aldetik ez zuen penarik,

laxo zebillelako nausi gabetanik;

ordea egun asko igaro baño len,

laxotasuna zer zan ezagutu zuen:

goizetik arratsera kontentuz beterik

zebillen arat-onat egin gabe lanik,

baña nola zimurtzen zijoan sabela,

dio: «Ezin biziko nak beti onela».

Asten da atez ate, ta etxe batean

sartzen da barrena ta dago sukaldean,

jaten ematen diote eta arratsean

etxe-zai uzten dute atzeko atean.

An egon bear zuen gau guztian ernai,

baldin makillaz joka ez bazuen ill nai.

Ikusi zuenean bizi-modu ura,

esan zuen: «Ez naiz ni emen egon gura».

Irten ta sartutzen da beste etxe batean,

eutsi eta ipintzen dute an katean;

jiraka ta biraka goiz guzti guztian

egunoro zebillen torna-burruntzian.

Ez zitzaion iduri txit gogorra lana,

baña bai ikusi ta ezer ezin jana;

batez ere linburtzen zuen, arikiak

burruntzitik botatu oi zuen usaiak.

Iñolaz ezin zuen bizi au eraman,

iges egiten du ta ez daki nora joan.

Badabill orrotz-onontz karrikaz karrika,

eziñ arki dezake iñon etxerika.

Sartzeko egiten du askotan alegiñ,

baña jarraitzen diote erratz-makillekiñ;

onela dabillela, Turko azkenean

gizon zar itxu batek artzen du etxean.

Nausia asten zaio festa asko egiten,

txutika ipiñi ta dantzan erakusten.

Txakurra eroturik zegoan guztia,

topatu zualako alako nausia.

Nekeak ekartzen du jateko gogoa,

arratsean gose zan txit Turko gaisoa;

gosea kendutzeko, aren afaria

izan zan arto-zaiez egindako ogia.

Usai egin ta Turko zijoan atzera;

itxuak deitzen dio: «Atorkit onera!».

Turkok ikusi zuen zabalik atea,

indarka autsi nairik asten da katea;

baña itxuak zeukan gogorki loturik;

ez zan iñolaz ere igesi joaterik.

Makil-joka itxuak zuen elbarritu,

intziriaz gaisoa antxen zan gelditu,

esaten zuelarik bere barrenean:

«Ez banintzan kontentu lenengo etxean,

gosez ill bearko det eta makil-pean.

Itxu zakur-iltzalle madarikatua,

ire eskuetan dek gaur nere patua.

Ongi bertatu zaidak, izanik txakurra,

nere nausi onentzat ninduan makurra.

Ikus bezate nigan nere antzekoak

zer azken pin daukaten ni bezelakoak,

sinisturik txakurren zori ona dala

izatea etxean beti sei leiala».

BELEA ETA AXERIA

Aritz mehe eta luze baten gain-gainean

bele bat ikusi dut gan dan egunean.

Bere mokoan zuen gasna bat andia,

borda-leiho batetik ebatsi berria;

axeri bat ialki zen oihanen artetik,

eta iragaiten zen aritzen azpitik;

fite zuen gasnaren usaia senditu

eta gorat begira bertan zen gelditu.

Ikusi zuenean ain gasna andia,

ebastea zen aren desira guzia.

Dago aritz azpian gaisoa geldirik,

gasna nola ebatsi zeiñ asmaturik.

An gorat igaiteak, bere artean dio,

igaiten banauk ere ez dik deus balio,

zeren, nik nai banuke arganat gorat ioan,

gasna belearekin ioanen duk airean;

zerbait bertze gauzarik bear duk asmatu;

ba, ba oraindika zaidak gogoratu;

ene gogoratzea anitz ederra duk;

beleak daukan gasna sarri nerea duk.

Bertatik asten zaio beleari deitzen:

«Aspaldian, maitea, ez zaitut ikusten;

sinistatu nazazu, zeren diot zinez,

pena andi bat nuen ote zeunden miñez.

Ez da denbora asko guk gure etxean

erraten genduela elkarren artean:

Lastima izanen da auzoko belea,

orren gazte delarik, gaisoa hiltzea.

Sinistatu nazazu: dudarika gabe

egaztien artean zu zare errege,

luma bezin ederra badezu kantua;

ala dezun edo ez or dago kontua,

zeren guk ez zaitugu aditu kantatzen,

behinez zure kantuaz ez naiz ni oroitzen».

Aditu zuenean laudorio eztia,

orra nun zoratzen dan belea guztia.

Kantatzeko idiki ondoren mokoa,

aren gasna lasterka lurrera an doa.

Axeriak irriaz omen zion deitu:

«Orren kantu ederrik ez dut nik aditu!

Yinko onak dizula zuri osasuna,

zure kantu eztia, zure edertasuna.

Anitz kontent izanen naiz nere aldetik,

sabela beterika nik zure mokotik».

Axeria an gan zen bere gasnarekin,

gelditurik belea sabel utsarekin.

Laudorio falsoa duenak sinesten,

onelako enganoak ditu eramaten.

EULIAK ETA EZTIA

Agirian badago, berekin eztiak

bereala an ditu millaka euliak.

Jaten asitzen dira ain nabarbendurik,

non gelditu oi dira preso oñetatik.

Au berau gertatzen da, naiz izan guria;

ori aberetxoen itsumen andia!

Laster galdu oi dute gaisoak bizia,

batetan irintxi naiz janari guztia.

Au egiten balute euliak bakarrik,

ez litzake, kristabak, zer izan penarik;

baña gizonak ere, abereen gisa,

begiak itsuturik munduan gabiltza,

janean, edanean osasuna galtzen,

geiegi biziz beti bizia laburtzen.

Eskarmenta gaitezen eulien buruan,

lezioak artuaz al degun moduan.

Luzaro eta ongi nai badegu bizi,

gaztetandik beagu zentzuz ongi jantzi.

ARTZANORA ETA OTSOA

Otsoak, zijoala bein mendia gora,

topoz-topo arkitu zuen artzanora.

Gelditzen dira biak elkarri begira,

ez batak, ez besteak, ez nairika jira.

Egoteaz bakoitza nekatu zanean,

beldurra zeukatela lotsaren ordean,

asi ziran egiten elkarri agurra,

lenbizia otsoa, azkena zakurra.

«Goiz abill, mutill –dio otsoak esaten–,

ez aut nik maiz onela bakarrik topatzen,

artaldea utzirik mendi oiek gora;

Zer pensamentu-mot gaur zaik iri gogora?».

«Pozik esango diat –artzanorak dio–,

nere pentsamentuak deus badu balio;

etorri nauk, ni, mutill, gaur ire bidera,

erakeri andia dala esatera

beti gu ibiltzea elkar persegitzen,

eta lepo ondotik letagiñak sartzen.

I aizen bezin mutill gogorra izanik,

ez ioke ardiai egin bear gaitzik;

aitor zak dala gauza txit lotsagarria

otsoak izatea etsaitzat ardia.

Iretzat dituk askoz kontresta obeak

artz eta kata-motzak eta basurdeak.

Au egiten bauke, etsairika gabe,

izan gindezkek biok egun onen jabe».

Arrazoi aundia dek –dio erantzuten–,

eta bertatik diat nik itza ematen

ez dituztela ardi eta arkumeak

beteko berriz nere tripako esteak».

Onela itzegiñik bi adiskideak,

joan ziran segituaz atzerontz bideak;

baña, utzirik artzak eta katamotzak,

otsoak sartzen zizten ardiai ortzak.

Maiz badirade ere sermoiak aditzen,

jatorrizko griñai ez oi zaie uzten.

                    * * *

Artzaiak zeukazkiten mendian zepoak,

otso gaizto andi bat arrapatzekoak;

artzanorak zebiltzan gañera or-emen,

non ta nola otsoa atzemango zuten.

Onek jaten zizkaten ziran arkumeak,

eta arras galtzera zoaien artaldeak.

Otsoak ta artzanorak elkar topoz-topo

egin ondoren, daude nork nori erasoko.

Biak ziraden guztiz mutil balienteak,

faltarika egiten ez zien korajeak.

Esaten dio otsoak: «Mutill zertarako

zioagu elkarri orain erasoko?

Obea dek guretzat askozaz pakea,

ez burruka asi ta elkar puskatzea».

«Arrazoi dek –zakurrak dio erantzuten,

eta modu onetan dio itzegiten–:

Niri iduritzen zaidak gauza itsusia

orrela ibiltzea otso indartia

iltzen bildots umil ta kulparik gabeak,

ta galtzera botatzen arras artaldeak.

Badituk basoetan artz ta basurdeak,

ik dean famarentzat askozaz obeak.

Ez dituk, mutill, berdiñ ire letagiñak

arkume ikarakor gaisoentzat egiñak.

Zenbat eta etsaia izan gogorrago,

anbat gure fama dek askoz andiago.

Ez dik sekulan, mutill, ire balentiak

ibilli bear iltzen bildots ta ardiak;

ori dek beldurti ta ergalen kontua,

aitortuko dek dala au ezin ukatua».

Arrazoia zuela txoilki aitorturik,

otsoa apartatu zan artzanoragandik.

Jakiten dute artzaiak egin zan pakea,

ikusten dute doala galtzen artaldea,

zeren ez dio uzten otsoak griñari,

jaten dizte egunean bildots bat edo bi.

Amorraturik jartzen dirade gaisoak,

saldu dituelako zakur pikaroak;

artzen du eskuan batek bere garrotea,

besteak makilla ta besteak katea;

erasotzen diote guztiak batetan,

ez dago zer esanik batere onetan;

ain gogotika dute astintzen zakurra,

non austen diozkate ankak ta bizkar-ezurra.

Otsoak ez bazuen ebatsi bildotsik,

arrazoi zan bezela, geiago artaldetik,

ez ziraden makilla eta garrotea

puskatuko, ez ere burnizko katea,

zakurrari gañean ezur ebakitzen,

eta gizagaixoa joka illik uzten.

Baña otso gaiztoak, pakea azturik

eta betiko griñaz arras garaiturik,

jaio ala arkume zuen arrapatzen,

eta artalde guztiak zijoan akabatzen.

Griña gaiztoak badira gaztetandik artzen,

bizia dan artean ez dirade uzten.

MENDIAK AURGITEN

Turmoiak ortik eta tximistak emendik,

zeuden jende guztiak ikaraz beterik,

pensatzen zuelarik nork bere buruan

azken juizioa ote zan orduan.

Dakazkite onetan zorion berriak,

aurregiten daudela auzoko mendiak.

Ikarak utzi eta jendea zegoen

zerk aien sabeletik jaio bear zuen.

Noizbait badator bada lasterka gizon bat,

jaio dala esanaz sagu txikitxo bat.

Au da gertatzen dana askotan munduan

gauza miragarri bat uste dan orduan.

Urrutiko intxaurrak soñuak andiak

egiten oi dituzte, izanik txikiak.

AIZKORA ETA KIRTENA

Egurgille bat zoan mendiak barrena,

eta galdu zitzaion aizkora-kirtena.

Berri bat egiteko arbolai zien

adartxo bat eskatu; eman nai ez zien.

Arteak zeña bait-da asko bizi naia,

kupiturik ematen dio kirten-gaia,

ustez ezaguera izango ziola,

eta beñere gaitzik naiko ez ziola;

baña kirten berria ozta zion jarri,

golpeka azten zaio bertan arteari.

Orduan arteari ziozkan lizarrak,

guztia larriturik, egin deadarrak,

esaten ziolarik: «Narratzar astoa!

Ez diguk gaur ik egin serbitzu gaiztoa!

Igandika asi dek eskerrak ematen,

ire astakeria ongi dek pagatzen;

ala ere bakarrik pagatzen bauke,

gaitz erdia besterik izango ez uke;

baña, lastima dana, baso au guztia

geldituko dek sarri arras ebakia».

Etsaiari laguntza dionak ematen,

orrelako eskerrak oi dizkik izaten.